فتوحات این دولت به سه قارهی مهم آسیا، اروپا و آفریقاگسترش یافت و به صورت یک دولت آسیایی، اروپایی، آفریقایی درآمد. درواقع این نخستین دولت اسلامی بود که با سپاه نیرومند خود، قدم در اروپا نهاد. اهمیت این نیروی اسلامی از لحاظ نظامی، سیاسی، حقیقتی انکار ناپذیر است. دولت عثمانی، نقش مهمی را در نشر اسلام در اقصا نقاط اروپایی برعهده داشت. زمانی که آنان در آناتولی، در نزدیکی مناطق مسیحی نشین پراکنده و مستقر بودند، بر جدیت و نیروی آنان افزوده شده و روح جهاد را در نبردهای خود در اروپا استوار کردند. پس از برخورد آنان با سپاهیان صلیبی (آنان پیاپی از دولتهای مختلف اروپایی اعزام میشدند و تشکیلات پاپ در رم از آنان حمایت و دعوت به پیوستن مسیحیان به آنان میکرد)، این احساس جهاد در بین عثمانیها بیشتر شد، در اکثر نبردهایی که صورت میگرفت، پیروزی از آن عثمانیها بود، دارالحرب به دارالاسلام تبدیل و بذر اسلام در سرزمین های اروپایی کاشته شد. بدین ترتیب حرکت فتوحات اسلامی در آناتولی و اروپا، در مسیر نشر اسلام قرار گرفت. اسلام در برخی از مناطق با سرعت بیشتر و در برخی از سرزمین های اروپایی با سرعت کمتری گسترش مییافت. به تدریج برخی از این شهرها مانند قونیه، بورسا، ادرنه واستانبول به طور کامل به صورت شهرهای اسلامی عثمانی و مراکز علوم اسلامی درآمد. (شیرازی، 1379: 60)
این روند حدود 600 سال به درازا کشیدتا اینکه پس از جنگ جهانی اول(1918-1914م.) و در اثر شکست دولت عثمانی و پیروزی کشورهای اروپایی و در نتیجه عهدنامه ننگین سالکس-پیکو ولایات عثمانی که اینک هر کدام به یک کشوری مبدل شده بودند میان دو ابر قدرت فاتح جنگ در آن زمان یعنی انگلیس و فرانسه تقسیم گردید و وعده به آنان مبنی بر استقلالشان زیر پا گذاشته شد، استعمار نوین بر بیشتر کشورهای اسلامی و عربی سایه انداخت به نحوی که کشورهای لبنان، سوریه، الجزایر،مغرب و تونس جزو سهمیه فرانسه گردید و کشورهای عراق، اردن،امیر نشینان حوزه خلیج فارس، عربستانسعودی، یمن ومصرجزء سهم انگلیس گردیدند. در این میان تنها لیبی جزء مستعمرهی ایتالیا ماند. با توجه به مطالب فوق در حقیقت کشورهای اسلامی در فاصلهی دو جنگ جهانی(1914-1939م) تلاش میکردند تا استقلال خود را از استعمارگران جدید بدست آورند.
این مهم تنها پس از جنگ جهانی دوم در سال 1945م. محقق یافت و هفت کشور عرب به ظاهر استقلال یافته که شامل مصر و سوریه، عراق، لبنان، عربستان سعودی، یمن و عمان در سال 1945م. و بلافاصله پس از جنگ جهانی دوم دست به تاسیس اتحادیهی عرب زدند این اتحادیه در طول نیم قرن بعدی تلاش کرد استقلال دیگر کشورهای عربی را بدست بیاورد تا اینکه امروز 21 کشور عرب عضو این اتحادیهی میباشند. (مومنی، 1389: 8)
سایر کشورهای اسلامی مثل ایران، پاکستان، اندونزی، مالزی و بنگلادش هر کدام با به کار گیری سیاست خاص خود در طول سده 20م. استقلال خود را به طور آشکار و یا پنهان بدست آوردند تا اینکه سرانجام در اجلاس1969م. توافق کردند اتحادیهای میان خود تشکیل دهند و سازمان کنفرانس اسلامی را به وجود آوردند. به مرور زمان اعضای این اتحادیه افزوده شد و به 57 عضو رسید. کاربرد اصطلاح جهان اسلام پس از پیروزی انقلاب اسلامی، افزون بر کتابها و مقالات علمی، در متون حقوقی و برنامهای نیز راه یافت. در اصل یازدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مصوب 1358 شمسی، اصطلاح جهان اسلام و ملل اسلامی آمده است، در سندی به تاریخ 11 آذر 1382،که موضوع آن چشمانداز جمهوری اسلامی ایران در افق 1404 شمسی است، نیز عبارت جهان اسلام به کاررفته و در بند سیام سیاستهای کلی برنامه چهارم توسعه جمهوری اسلامی ایران، تحکیم روابط با جهان اسلام مطرح شده است.
2- 2- پیشینهی تحقیقات انجام شده
در زمینهی مسایل جهان اسلام، پژوهشی کامل بدان صورت که تمام زوایا و ابعاد جهان اسلام را مورد بررسی قرار داده باشد در دسترس نیست. آنچه در پژوهشهای انجام شده وجود دارد بررسی موضوعی جنبههای متفاوت جهان اسلام است. آثاری که بعضا در این حوزه وجود دارد در زمینهی اطلاعاتی چون جمعیت ، جغرافیا و تعداد کشور های اسلامی که دچار تغییر شدهاند اطلاعات کافی و به روز را دارا نمی باشند. ولیکن وجود این گونه مدارک حتی با وجود تغییراتی که در آنها لحاظ نشده است موثر واقع شدند. مطالبی که در این زمینه وجود دارد ما را به بررسی همان مسائل درتاریخی نزدیکتر به تاریخ معاصر راهنمایی میکنند. از آثار موجود میتوان به پایاننامهی علی اصغر رجاء با عنوان تجزیه‌ی جهان اسلام و پیامدهای آن در تاریخ معاصر اشاره نمود. در این پژوهش به طور کلی به مطالعهی عوامل تجزیهی جهان اسلام و پیامدهای آن در حوزههای گوناگون پرداخته شده است، همچنین به ادوار تاریخی جهان اسلام و شاخصهای جهان معاصر میپردازد، زمینههای داخلی و خارجی بحرانها را در جهان اسلام مورد مطالعه قرار میدهد و به وضعیت و ساختار داخلی جهان اسلام در دوران معاصر توجه میکند. همچنین شرایط بین المللی جهان اسلام را مورد بررسی قرار میدهد، به واکاوی علل عدم انسجام و وحدت جهان اسلام اقدام کرده و برخی از ویژگیهای اقتصادی و فرهنگی این جهان را مورد توجه قرار میدهد.
اثر دیگر، مقالهای با عنوان بررسی وضعیت مسلمانان در مقایسه با پیروان سایر ادیان از مهدی محسنیان راد است که وضعیت مسلمانان جهان براساس برخی شاخص‏های جمعیتی در حال و آینده و هم‏چنین جایگاه توسعهیافتگی و برخی از علل آن در مقایسه با سایر ادیان بررسی شده است.
در این تحقیق به بررسی این موضوع پرداخته میشود که با کاهش سهم مسیحیان و بوداییست‏های جهان طی سالهای آینده وافزایش سهم مسلمانان، این افزایش با وضعیتی از توسعه یافتگی و عقب ماندگی همراه خواهد بود براین اساس، نگارنده به برخی از وجوه آن توجه کرده و عواملی چون میزان شاخص توسعه انسانی و زیر شاخص‏های آن (امید به زندگی، سهم باسوادی، درجه سواد، تولید ناخالص سرانه)، میزان شاخص دسترسی به رسانه‏ها و زیر شاخص‏های آن (مطبوعات، رادیو، تلویزیون)، میزان شاخص دسترسی به فن‏آوری‏های اطلاعاتی و ارتباطی و زیر شاخص‏های آن (اینترنت، کامپیوتر، موبایل و تلفن) و شاخص آزادی رسانه‏ها در جهان اسلام را با سایر ادیان مقایسه نموده است.
پژوهش دیگر پایان نامهای با عنوان تحلیلی بر آخرین وضعیت اجتماعی – سیاسی کشورهای اسلامی از مهدی ارغانی است که بعد عظیم اجتماعی جهان اسلام را بصورت کمی و با مراجعه به آخرین آمارهای موجود و موثق بررسی نموده و نحوه توزیع جغرافیایی آن را در جهان به ویژه در کشورها و نواحی اسلامی مورد تجزیه و تحلیل قرار داده است. در کنار کمیت موضوع، کیفیت اجتماعی این نیروی عظیم جمعیتی را مورد توجه قرار داده است و معیارهای شهرنشینی، سواد و تخصص و سازندگی را در مورد این جمعیت با کمیت بالا را بررسی میکند.
3- 2- مبانی نظری
جهان نامی رایج برای مجموعهی تمدن بشر، به ویژه تجربهی بشر، تاریخ، یا به طور کلی وضعیت بشر است. واژهی جهان هم در معنی کرهی زمین و هم در مورد کیهان و همچنین کل هستی کاربرد دارد. از واژهی جهان برای اشاره به هر مجموعه بزرگ نیز استفاده می‌شود برای نمونه جهان ایرانی، جهان عرب، جهان ادبیات، جهان شرق و غرب و غیره. از نظر ریشه، واژه جهان دگرگون‌شدهی واژه گیهان پهلوی است. واژه‌های کیهان و گیتی نیز از همان ریشه آمده‌اند.(مومنی،1389: 4) در بحث دیانت جهان اخری در مقابل جهان اولی قرار میگیرد.واژه دنیا از دنی به معنای پست میآید از اینرو به جهانی(کره خاکی) که در آن زندگی میکنیم، دنیا میگویند.
علاوه بر این میتوان گفت نامگذاری و ناحیهبندی واحد عظیمی که اینک آن را جهان اسلام میشناسیم، از آغاز تشکیل نخستین جامعهی اسلامی در مدینه و در طول انتشار و گسترش تدریجی اسلام، با هر نوع محتوای سیاسی حاکم بر این فرآیند، با کاربرد اصطلاحات و ترکیبات همگونی همراه بوده است. عبارت جهان اسلام که در چند دههی اخیر رواج یافته مرکب از دو واژه با با کاربردهای گوناگون است. واژهی جهان در فارسی دری به معنای زمین یا ربع مسکون به کاررفته است. در تمامی کتابهای دورهی اسلامی مطالبی که در تعریف جهان آمده است تعریف فوق را تایید میکند. در دوره معاصر، واژه جهان به تدریج در ترکیبهای گوناگون به کاررفته است. ازجمله در جهان اول، دوم، سوم ، جهان اسلام و برنامهها و سازمانها با مقیاس فراقارهای مانند تجارت جهانی،بازار جهانی،جهان شهرها ،سازمان تجارت جهانی.(همان: 7)
همچنین در ادامهی بررسی این موضوع میتوان بیان کرد در قرن اخیر به مجموعهای از کشورها با ویژگیهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی خاص که مشخصهی اصلی و مشترک اعضای یک کلیت است، واژهی جهان اطلاق گردیده است. میتوان همین مشخصات را دربررسی این کلیت مدنظرقرار داد. در دوران متقدم اسلامی مفهوم جهان اسلام با عناوین گوناکونی عرضه شده است. از آن جمله با نام مملکت اسلامی و بلاد اسلامی، بلدالاسلام و در بسیاری ازمتون به معنای سرزمین اسلامی به کار رفته است و یا با نام ممالک به کار رفته است. مملکت اسلام یکی از چهار مملکت جهان (اسلام،روم،چین و هند) است که با حدود مشخص معرفی شده است. همچنین بلاد اسلام با بیست اقلیم برای شناساندن جهان اسلام استفاده شد است.
علاوه بر اینکه جهان اسلام را با ترکیبات مشابه به کار بردهاند، کاربرد دیگری نیز برای آن ذکر شده است، حدود عالم یعنی نواحی مسلمان یا حدود مسلمانی که برای معرفی قلمرو مسلمانان استفاده شده است.
برای اولین بار اصطلاح جهان اسلام درسال 1906م. در کتاب دنیای اسلام امروز ذکر شده است. در چاپ اول دایره المعارف اسلام اصطلاح مردم مسلمان برای آن به کاررفته است و عبارات سرزمینهای اسلامی، امپراتوری اسلامی، مملکت اسلامی و نواحی اسلامی پس از آن مورد استفاده قرار گرفته است.
در ایران برای بیان مفهوم جهان اسلام، دانشنامه ایران و اسلام از عبارات کشورهای مسلمان، عالم اسلامی و جامعه اسلامی استفاده کرده است. کاربرد اصطلاح جهان اسلام پس از پیروزی انقلاب اسلامی، افزون بر کتابها و مقالات علمی، در متون حقوقی و برنامهای نیز راه یافت. در اصل یازدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مصوب 1358 شمسی، اصطلاح جهان اسلام و ملل اسلامی آمده است، در سندی به تاریخ 11 آذر 1382،که موضوع آن چشمانداز جمهوری اسلامی ایران در افق 1404 شمسی است، نیز عبارت جهان اسلام به کاررفته و در بند سیام سیاستهای کلی برنامه چهارم توسعه جمهوری اسلامی ایران، تحکیم روابط با جهان اسلام مطرح شده است.
کاربرد جهان اسلام در عنوان بسیاری از احزاب و گروهها، سازمانها،موسسات، همایشها، مجامع، کتابهاو مجلات حوزهی فرهنگ و تمدن اسلامی رایج است. (همان: 9-8)
در این پژوهش جهت بررسی جهان اسلام، تعریف جمعیتی مهدی محسنیان راد مبنای مطالعهی خود قرار دادیم.
مهدی محسنیان راد عضو هیأت علمی دانشکده فرهنگ و ارتباطات دانشگاه امام صادق (ع) در مقاله ای با نام بررسی وضعیت مسلمانان در مقایسه با پیروان سایر ادیان ،رسمی‏ترین تعریف از جهان اسلام را اینگونه بیان میکنند: «اعضای سازمان کنفرانس اسلامی که مشتمل بر 54 [57]کشور است.تعریف جمعیتی جهان اسلام را شامل کشورهای دارای اکثریت جمعیت مسلمان تلقی می کند ».( 1374: 14)
نتیجه گیری:
واحد گسترده ای که امروزه ما آن را با نام جهان اسلام میشناسیم، اتفاقی جدید در جهان نیست. از زمان تشکیل حکومت اسلامی توسط پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در مدینه النبی آغاز شد، دورههای گوناگون تاریخی را سپری کرد در این میان به جمعیت و تعداد سرزمینهایی که در اختیار مسلمانان قرار میگرفت افزوده شد تا جهان اسلام با عظمیت و با اهمیت امروزی را پدید آورد. در حال حاضر 57 کشور اسلامی جزء جهان اسلام به شمار میروند که بر اساس تعریف جمعیتی جهان اسلام مورد مطالعه قرار گرفته اند. همگی این کشورها عضو سازمان کنفرانس اسلامی هستند.
فصل سوم: محورهای مطالعه و روش تحقیق
این فصل شامل فهرست مقولات مورد بررسی، تعریف واژگان، جامعهی مورد بررسی، واحد بررسی، قلمرو مکانی و زمانی تحقیق، روش گرداوری دادهها، روش تجزیه و تحلیل دادهها و همچنین امکانات و مقدورات و موانع و مشکلات است. درفهرست مقولات مورد بررسی، مقولاتی که محورهای اصلی پژوهش را تشکیل میدهند مورد بررسی واقع شدهاند. وضعیت جغرافیایی، وضعیت جمعیتی، وضعیت اجتماعی، وضعیت سیاسی، وضعیت اقتصادی و وضعیت اقتصادی از این دست مقولات به شمار میروند. پس از تعریف واژگان به جامعهی مورد بررسی و واحد مورد بررسی پرداخته شده است. در روش گردآوری دادهها به روش اسنادی اشاره و به توضیح آن پرداخته شده است. پس از آن روش تجزیه و تحلیل دادهها بیان و در ذیل امکانات و مقدورات دسترسی کتب و کتابخانهها و در قسمت موانع و مشکلات پراکندگی موضوع و … مورد توجه قرار گرفته اند.
1- 3- فهرست مقولات مورد بررسی
همانطور که میدانیم در مطالعات اکتشافی به جای ارائهی فرضیه به تدوین فهرستی از مقولات اساسی اکتفا میشود. مقولاتی که محورهای اصلی پژوهش را ترسیم نموده است.در جریان مرحلهی گردآوری سعی خواهد شد تا نسبت به کسب اطلاعات پیرامون آنها اقدام شود. مقولات اساسی این پژوهش به شرح زیر است:
وضعیت جغرافیایی جهان اسلام
– مساحت ( کیلومترمربع) ومرتبه در جهان از نظر مساحت
– موقعیت ریاضی
– ناهمواریها و ارتفاعات
– بیابانها و صحاری
– دریاها، دریاچهها و رودها
– خلیجها و تنگهها
– مجمع الجزایر، جز ایر و شبه جزایر
– جنگلها
– ویژگی اقلیمی
– شرایط ژئو استراتژیک و ژئوپولتیک جهان اسلام
وضعیت جمعیتی
– جمعیت کشورها در سال 2007
– تراکم جمعیت (نفردرهرکیلومترمربع)
رشد جمعیت وپیش بینی جمعیت در سال 2027
– زمان دوبرابر شدن جمعیت
– امید به زندگی، نرخ تولد و نرخ مرگ ومیر
وضعیت اجتماعی جهان اسلام
– نژاد
– زبان
دین
– همگرایی و واگرایی
– ارتباطات فرهنگی
وضعیت سیاسی جهان اسلام
– نام محلی و اسامی دیگر
– پایتخت
– شهرهای مهم
– تاریخ استقلال(در صورت وجود)
– نوع حکومت، رییس جمهور ونخست وزیر، ،نیروی دفاعی

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

– بیداری اسلامی
وضعیت اقتصادی جهان اسلام
– -واحد پول

– درآمد بودجه و هزینه بودجه
– -تولید ناخالص ملی ومنشاآن
– -بدهی خارجی
– محصولات عمده کشاورزی، منابع معدنی وتولیدات صنعتی
– نیروی کار و توزیع آن.
وضعیت فرهنگی جهان اسلام
– تمدن اسلامی
– تولید علم و منابع علمی (تعداد عناوین کتاب های چاپ شده در کشورهای اسلامی)
– تعداد ایستگاه رادیویی و تلویزیونی
– تعداد دانشجویان و تعداد مراکز آموزش عالی
– رادیو و تلویزیون(خبرگزاریهای تلویزیونی و رادیویی، تعداد تلویزیون و رادیو برای هر هزار نفر در کشورهای اسلامی)
– کاربران اینترنت
2- 3- تعریف واژگان
جهان اسلام: اعضای سازمان کنفرانس اسلامی که مشتمل بر 54 [57]کشور است. (محسنیان راد، 1374: 18)
ارتباطات میان فرهنگی: ارتباطات میان‌فرهنگی، به‌عنوان فرآیند مبادله اندیشه‌ها، معانی و کالاهای فرهنگی میان مردمانی از فرهنگ‌های مختلف، بین آن دسته از مردمی، که ادراکات فرهنگی و سیستم‌های نمادینشان به‌اندازه کافی مجزّا هستند تعریف میشود)محمدهادی، 1384: 28)
ارتباطات درون فرهنگی: در توضیح ارتباطات درون‌فرهنگی نوعی از ارتباط تعریف میشودکه در آن، یکی یا هر دوی شرکت‌کنندگان، دارای عضویت مشترک باشند. هنگامی که این ارتباط با فرد، گروه، سازمان، ملت و کشوری است که با آن علقه‏های فرهنگی داریم، این ارتباط درون فرهنگی است. (سماور، 1385: 99)
واگرایی : واگرایی به معنای آن کنش و رفتاری است که موجب برهم خوردن ساختار و نظم حاکم بر جامعه میگردد. این واگرایی گاهی در یک گروه اجتماعی کوچک و گاهی در سطح یک واحد سیاسی با حاکمیت مستقل و مشخص می باشد. (زنجانی،1379: 70)
همگرایی: همگرایی به فرآیندی اطلاق می شود که در آن، جوامع از خواست و قدرت هدایت مستقل سیاستهای عمده و اساسی خود چشم میپوشند و سعی میکنند به تصمیمهای مشترک و هماهنگ دست یابند و تصمیم گیری را به نهادهای مرکزی واگذار کنند.(زنجانی،1379: 76)
بیداری اسلامی: بیداری اسلامی پدیدهای سیاسی، اجتماعی است که به معنای بازگشت بیداری و هوشیاری امت اسلامی است تا به خود باوری برسند و به دین و استقلال سیا سی، اقتصادی و فکری خود را بدست آورند و در راستای ایفای نقش طبیعی خود به عنوان امتی اسلامی تلاش کنند. (قزوینی حائری، 1390: 12)
3- 3- جامعهی مورد بررسی
«اعضای سازمان کنفرانس اسلامی که مشتمل بر 54 [57]کشور است.تعریف جمعیتی جهان اسلام را شامل کشورهای دارای اکثریت جمعیت مسلمان تلقی می کند » (محسنیان راد، 1374: 20) جامعهی مورد بررسی شامل کشورهایی است شود که مذهب رسمی آن ها اسلام و اکثریت سکنهی آن مسلمان جهان اسلام هستند
با توجه به اینکه رویکرد سازمان کنفرانس اسلامی در شناسایی کشورهای اسلامی، رویکردی جامع است، در این پژوهش در بررسی کشورهای اسلامی به عنوان رویکردی مبنا از آن استفاده نمودیم. در این تقسیم بندی لحاظ شده از سوی سازمان کنفرانس اسلامی بر اساس آخرین آمار ها تعداد اعضای آن 57 کشوراست. علاوه بر دربرگیری معیارهای گوناگون فقهی و حقوقی این تقسیم بندی بر واقعیات جهان موجود منطبق است، ضمن اینکه پیوستگی کشورهای عضو و هم مرز بودن اکثریت آن ها کلیت جهان اسلام را شکل داده است
لازم به ذکر است برداشتهای مختلفی از جهان اسلام در متون و اسناد مطرح بوده که جهت مشخص کردن مسیر از برداشت یاد شده در این پژوهش استفاده نمودیم.
1-3 – نقشهی جهان اسلام، 57 کشور عضو سازمان کنفرانس اسلامی( Wikipedia، تاریخ مشاهده 20/04/1391)
4- 3- واحد بررسی
واحد بررسی در این پژوهش عبارت از جامعه است و برای اینکه آمار یاد شده متناسب باشد، جوامع اسلامی را در قالب کشورهای مسلمان نشین دسته بندی کرده و به تعبیر دیگر اطلاعات هر کشور را گردآوری نموده و ضمن ارایه اطلاعات به جمع بندی آنها و تهیهی مطالب مدون در قالب جهان اسلام دست یافتیم.
5- 3- قلمرو مکانی و زمانی تحقیق
پهنهی جهان اسلام در برگیرندهی محدودهی وسیعی است که از ساحل غربی اقیانوس اطلس در آمریکای جنوبی تا حد سواحل غربی اقیانوس آرام در قارهی آسیا را در بر گرفته است. این وسعتی که کشورهای اسلامی را در خود جای داده است، از نظر موقعیت جغرافیایی و گستردگی طولی و عرضی دارای اهمیت فوق العاده ای بوده، حدود 22 درصد از مجموع خشکیهای جهان را در بر میگیرد و بخشهای وسیعی از دو قارهی آسیا و آفریقا و بخشهای کوچکی از قارهی اروپا و آمریکا را شامل می شود. کل جهان اسلام با وسعتی بیش از 31 میلیون کیلومتر مربع حدود 22 درصد مساحت خشکیهای کرهی زمین را در بر میگیرد که بدنهی اصلی آن به شکل مستطیلی از کرانه های اقیانوس اطلس و شمال آفریقا تا خاورمیانهی اسلامی، آسیای مرکزی، جنوب غربی آسیا، تمام بنگلادش و کشورهای جنوب شرق آسیا و در حقیقت بخش عمده ای از قارهی آسیا و آفریقا و بخشی از اروپا را شامل میشود. از یک دیدگاه مجموعهی 57 کشور اسلامی که به طور رسمی عضو سازمان کنفرانس اسلامی هستند به سه گروه : کشورهای آسیایی ( جنوبی، جنوب شرقی و مرکزی)با مساحت 5/9 میلیون کیلومتر مربع، کشورهای آفریقایی با با مساحت حدود 8/6 میلیون کیلومتر مربع و گروه کشورهای عربی با 14 میلیون کیلومتر مربع تقسیم می شوند. (گلی زواره، 1385: 165-161) . مورد قلمرو زمانی نیز میتوان گفت گرداوری اطلاعات درمورد موضوعات تا دی ماه 1390ادامه داشته است.
6-3-روش گرداوری دادهها
جهت گرداوری داده ها در این پژوهش ازشیوهی اسنادی یا مراجعه به اسناد و مدارک استفاده گردیده است. پژوهش اسنادی بر مبنای استفاده از اسناد و مدارک است و زمانی مورد کاربرد است که یا تحقیقی تاریخی در دست انجام باشد و یا آن‌که تحقیق مرتبط با پدیده‌های موجود بوده و محقق درصدد شناسایی تحقیقات قبلی در مورد آن موضوع برآمده باشد و یا آنکه پژوهش، نیاز به استفاده از اسناد و مدارک را ایجاب نماید و در اصطلاح آن‌که بخواهیم در یک زمینه خاص، مأخذیابی کنیم. در استفاده از روش اسنادی در یک بررسی و تحقیق تاریخی دارای فاصله زمانی با واقعه تاریخی سبب می‌شود که بتوان کل واقعه را در رابطه با وقایع مشابه در جهان آن‌روز دید و تحلیل کرد.(ساروخانی، 1383: 256) فاصله زمانی که از زمان وقوع حادثه تاریخی تا زمان پژوهش اسنادی پدید می‌آید، کمک می‌کند تا عوامل اصیل رویکرد تاریخی با دقّت بیشتری بشناسایی شوند و از تکرار، اجتناب شود.(همان: 259) این از دلایلی است که شیوهی اسنادی را جهت این پژوهش انتخاب نمودیم.در این زمینه از کتب تخصصی در حوزهی جغرافیا، تاریخ و سیاست استفاده نمودیم. از آخرین آمار دقیق در حوزههای گوناگون مرتبط با موضوع بهرهمند شدیم که که تمامی آنها را از کتب معتبر در این زمینه برداشت نمودیم. جامعه مورد بررسی در این پژوهش،جهان اسلام است که به دلیل گستردگی و شامل شدن 57 کشور اسلامی امکان مطالعات از نوع پیمایشی ، مشاهده و آزمایش را غیر ممکن می کند.در نتیجه استفاده از اسناد و مدارک تنها راه ممکن جهت گردآوری داده ها می باشد.بر این اساس درابتدا فهرستی از مقولات را تهیه نمودیم و با مراجعه به کتب مرجع و سایت های معتبر اینترنتی، مقالات قابل استناد، با مشخص کردن کلیدواژه ها به گردآوری اطلاعات پرداخته شد.
جهت ثبت اطلاعات گردآوری شده استفاده شد و سهولت در تفکیک مطالب از فیش برداری استفاده کردیم وبرای تعیین عناوین اصلی و فرعی فیش ها از فهرست مقولات اصلی و فرعی سود جسته و مطالب مورد نظر بر روی آنها درج گردید.
7- 3- روش تجزیه و تحلیل داده ها
بر حسب ماهیت تحقیق و نوع اطلاعات در این پژوهش از شیوهی کیفی استفاده نمودیم همچنین جهت تجزیه و تحلیل دادهها، متون را بر حسب مقولات گردآوری کرده، سپس اطلاعات گردآوری شده را در ذیل مقولات اصلی و فرعی قرار داده، پس از آن به دسته بندی آنها پرداختیم و جهت تجزیه و تحلیل آنها با استفاده از مطالعه و یافتههای خود در جریان تحصیل و با توجه به مطالبی که گردآوری نموده بودیم به بررسی پرداختیم پس از آن ضمن ارایه آرا و نظرات مختلف، نتیجه گیری و جمع بندی خود را ارائه نمودیم.
8- 3- امکانات و مقدورات، موانع و مشکلات تحقیق
در مورد امکانات موجود میتوان به دسترسی به اطلاعات در کتب شناخت اجمالی کشورها و نواحی مسلمان نشین نوشتهی غلامرضا گلی زواره، وحدت جهان اسلام نوشتهی یحیی صفوی و کتاب حقوق اساسی تطبیقی؛ حقوق اساسی کشورهای غربی و کشورهای اسلامی نوشتهی عمید زنجانی اشاره نمود.
همکاری کتابخانهی ملی، کتابخانهی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی ،کتابخانهی شهید آوینی و کتابخانهی شهید جهانآرا از جمله سایر امکانات موجودبودند.
از جمله موانع و مشکلات میتوان به گستردگی موضوع مورد مطالعه و وجود مطالب فراوان به صورت پراکنده اشاره نمود همچنین دشواری در دسته بندی اطلاعات پراکنده و عدم وجود اطلاعات به روز در بعضی زمینهها از جمله سایر مشکلات در گردآوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات به شمار میرفت.تعاریف گوناگون و برداشتهای متفاوت از جهان اسلام نیز از مشکلات موجود در این پژوهش بود.
تغییرات در مرز بندی کشورهای جهان اسلام در بازههای زمانی متفاوت و برداشت های متفاوت و مختلف از یک موضوع واحد از دیگر مشکلات بودند که البته با مطالعه بیشتر و جستجوی فراوان در منابع مطالعاتی توانستیم بر بسیاری از مشکلات در زمینههای مطرح شده غلبه کنیم.
نتیجه گیری:
ابعاد متفاوت جغرافیایی، جمعیتی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی از مواردی هستند که در این فصل به آنها اشاره شده است.تمامی مقولاتی که در جریان تحقیق در مورد آنها به گردآوری اطلاعات پرداخته شده است نیز در این فصل بیان شده است. جامع مورد بررسی در این تحقیق بنا بر دسته بندیهای انجام شده 57 کشور عضو سازمان کنفرانس اسلامی هستند که بالغ بر پنجاه درصد جمعیت آنها را مسلمان تشکیل میدهند.قلمرو مکانی تحقیق نیز محدودهی این 57 کشور در چهار قارهی جهان است.گردآوری داده ها تا دی ماه سال 1390 صورت گرفت. روش گردآوری داده ها شیوهی اسنادی است و جهت روش تجزیه و تحلیل داده ها از فیش برداری استفاده شده است.
بخش دوم: ویژگیهای کشورهای اسلامی
فصل اول: ویژگیهای اجتماعی و فرهنگی

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید