دانشگاه آزاد اسلامی
پرديس علوم و تحقيقات هرمزگان
پايان نامه کارشناسی ارشد رشته : M.A
گرايش: استراتژيک
موضوع:
بررسي تاثير هوش معنوي بركيفيت مراقبت پرستاري بيمارستانهاي آموزشي و درماني شهر بندرعباس
استاد راهنما:
دکتر علي عليزاده
نگارنده:
مهدي رضايي
سال تحصيلی: ١٣٩3 – ١٣٩2
سپاس و قدر دانی
الهی….
چون تو که را توان است، در ثناء تو که را زبان است و بی مهر تو که را سر و جان است. الهی، شکر تو را هیچ زبان نیست و دریای فضل تو را هیچ کران نیست و سرّ حقیقت تو بر هیچکس عیان نیست، بنما بر ما راهی را که بهتر از آن نیست.
سپاس و ستایش بیکران خدای را که با دیگر توانستم به یاری او حاصلی دیگر از نهال پرورده دوران تحصیلم برچینم.
در این راه عنایت و همکاری همراهان بسیاری، مرا در امر نگارش این پایان نامه یاری داده است که به جاست در این مجمل از تمامی ایشان تشکر و قدردانی شود.
استاد گرانمایه جناب آقای دکتر عليزاده که با راهنمایی های پر بار و ارزشمند، هدایت این پایان نامه را بر عهده داشته اند.
استاد عالیقدر جناب آقای دکتر كمال زاده که با فروتنی و پایمردی در به ثمر رساندن و نگارش این پایان نامه نهایت همکاری را داشته اند.
تقدیم به ؛
پدر و مادر عزیزم که با حمایت و پشتگرمی خود همواره مشوق من در امر تحصیل بوده و از هیچ کوششی در راه ادامه تحصیلاتم دریغ ننمودند.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکیده ………………………………………………………………………………………………………………..١
فصل اول : کلیات تحقیق
١-١-مقدمه ………………………………………………………………………………………………………. 3
١-٢-بیان مسئله …………………………………………………………………………………………………. 4
١-٣-اهمیت پژوهش …………………………………………………………………………………………….٦
١-٤-اهداف پژوهش …………………………………………………………………………………………… ٧
١-٥-سئوالات پژوهش…………………………………………………………………………………………. 7
1-6-فرضيات پژوهش …………………………………………………………………………………………. 8
١-7-تعریف مفاهیم ………………………………………………………………………………………….. ٨
فصل دوم : مروری بر تحقيقات انجام شده
٢-١-مفهوم هوش …………………………………………………………………………………………….. ١١
٢-٢-معنويت …………………………………………………………………………………………………… 12
٢-٣-انواع هوش ………………………………………………………………………………………………. 13
٢-4-مفهوم هوش معنوي ……………………………………………………………………………………..١5
٢-5- اندازه گيری هوش معنوي ………………………………………………………………………….. 18
٢-6- مولفه هاي هوش معنوي ………………………………………………………………………… 19
٢-7- مولفه هاي هوش معنوي در اسلام …………………………………………………………… 22
٢-8-ابعاد هوش معنوي …………………………………………………………………………………….. 23
٢-9-رشد هوش معنوي …………………………………………………………………………………….. 24
٢-10-كاربرد هوش معنوي ……………………………………………………………………………. 25
٢-11-مدل هاي هوش معنوي ………………………………………………………………………….. 26
٢-12-مفهوم كيفيت ………………………………………………………………………………………… 29
٢-13-مفهوم مراقبت در پرستاري ………………………………………………………………………. 30
٢-14-مفهوم كيفيت مراقبت پرستاري و ابعاد آن …………………………………………………… 30
٢-15-مروري بر مطالعات انجام شده ………………………………………………………………… 31
٢-16-مدل مفهومي تحقيق ………………………………………………………………………………. 38

فصل سوم : روش تحقیق
٣-١-مقدمه ………………………………………………………………………………………………………40
3-2-روش پژوهش ……………………………………………………………………………………………40
٣-3-جامعه مورد مطالعه …………………………………………………………………………………… 40
٣-4-نمونه پژوهش ………………………………………………………………………………………….. 41
٣-5-ابزار و روش گردآوري داده ها……………………………………………………………………. ٤1
٣-6-پايايي و روايي …………………………………………………………………………………………. 42
٣-7-روش و ابزار تجزيه و تحليل داده ها …………………………………………………………… ٤4
٣-٨-ملاحظلات اخلاقی …………………………………………………………………………………… 44
فصل چهارم : نتایج
٤-١-مقدمه ……………………………………………………………………………………………………. 46
٤-٢-آمار توصيفي……………………………………………………………………………………………… 47
٤-٣-آمار استنباطي………………………………………………………………………………………………56
٤-٤-نتيجه گيري ……………………………………………………………………………………………… 65
فصل پنجم : بحث و نتیجه گیری
5-1-مقدمه ……………………………………………………………………………………………………… 67
5-2- بحث و نتيجه گيري …………………………………………………………………………………. 67
5-3-محدوديت هاي تحقيق……………………………………………………………………………….. 69
5-4-پيشنهادات ……………………………………………………………………………………………….. 69
منابع ……………………………………………………………………………………………………………….. 70
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 1: تعارف هوش ………………………………………………………………………………………16
جدول 2: ابعاد هوش معنوي ……………………………………………………………………………….24
جدول 3: مدل هوش معنوي سيندي ويگلسورث …………………………………………………..27
جدول 4- جامعه و نمونه آماري …………………………………………………………………………41
جدول5- سوالات مورد استفاده براي سنجش متغيرهاي هوش معنوي ……………………..42
جدول6- پايايي پرسشنامه ها ……………………………………………………………………………..44
جدول 7- آمار توصيفي سوالات پرسشنامه هوش معنوي ………………………………………52
جدول 8- : آمار توصيفي سوالات پرسشنامه كيفيت مراقبت پرستاري ……………………..53
جدول9- آزمون كولموگروف-اسميرنوف متغيرها ………………………………………………..57
جدول 10- سطح معناداري تاثيرمتغير تفكر انتقادي ………………………………………………61
جدول11-. سطح معناداري تاثير متغير ايجاد معناي شخصي…………………………………..62
جدول 12- سطح معناداري تاثير متغير آگاهي متعالي …………………………………………… 62
جدول13- سطح معناداري تاثير متغير آگاهي توسعه موقعيت هوشياري ……………………63
جدول 14- بررسي همبستگي بين ابعاد كيفيت مراقبت و هوش معنوي ……………………64
فهرست نمودار ها
عنوان صفحه

نمودار شماره 1- الگوي ارتباطي سطوح هوش معنوي …………………………………………..24
نمودار شماره 2- تفكيك نمونه ها بر حسب جنسيت……………………………………………..48
نمودار شماره 3- تفكيك نمونه ها بر حسب تحصيلات………………………………………….49
نمودار شماره 4- تفكيك نمونه ها بر حسب وضعيت استخدام…………………………………49
نمودار شماره 5- تفكيك نمونه ها بر حسب وضعيت تاهل…………………………………….50
نمودار شماره 6- تفكيك نمونه ها بر حسب سابقه كار……………………………………………51
نمودار شماره 7- تفكيك نمونه ها بر حسب سن…………………………………………………….58
فهرست شكل ها
عنوان صفحه

شكل شماره 1- مولفه هاي هوش معنوي ……………………………………………………………..28
شكل شماره 2- مدل مفهومي تحقيق …………………………………………………………………….38
شكل شماره 3- نتيجه اجراي مدل پيشنهادي تحقيق با ضريب استاندارد …………………..59
شكل شماره 4- نتيجه اجراي مدل پيشنهادي تحقيق با مقادير معناداري (T) …………….60
پیوست ها
عنوان صفحه

پرسشنامه اطلاعات دموگرافيك …………………………………………………………………………..73
پرسشنامه هوش معنوي ……………………………………………………………………………………..74
پرسشنامه كيفيت مراقبت پرستاري ………………………………………………………………………75
چکیده
این پژوهش به منظور بررسی تاثير هوش معنوي بر كيفيت مراقبت هاي پرستاري بيمارستانهاي آموزشي درماني شهر بندرعباس اجرا گردید.روش این پژوهش از لحاظ نوع هدف، توصيفي-همبستگي، برحسب نتيجه كاربردي است است. پرستاران شاغل در اين بيمارستانها جامعه آماری این پژوهش را تشکیل داده اند.
ازمیان این جامعه آماری 215 نفر پرستار به عنوان نمونه آماری با استفاده از روش تصادفي طبقه اي و ازطريق فرمول كوكران انتخاب شدند و با استفاده از پرسشنامه پرسشنامه استاندارد هوش معنوي كينگ و پرسشنامه كيفيت مراقبت پرستاري پرسشنامه QUALPAC مورد آزمون واقع شدند.داده های گردآوری شده با استفاده از دو نرم افزار PLS و SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که تاثير چهار مولفه هوش معنوي (تفكر انتقادي وجودي، توسعه موقعيت هوشياري، ايجاد معناي شخصي، آگاهي متعالي) بر كيفيت مراقبت هاي پرستاري معناداري نبوده و در نهایت بین هوش معنوي و كيفيت مراقبت پرستاري همبستگي ضعيفي وجود دارد.
کلمات کلیدی : هوش معنوي , كيفيت مراقبت, پرستار

فصل اول
کلیات تحقیق
١-١- مقدمه
كيفيت ارائه خدمات و توليدات همواره مورد توجه انسانها بوده است . شايد توسعه نوآوري و صنعت نيز ، برمبناي اين اصل استوار باشد كه انسان هيچگاه نسبت به وضع موجود خود راضي نيست و همواره سعي در بهبود آن داشته است .اهميت كيفيت در بخش صنعت در دهه هاي 1950-۱۹۴۰ مورد توجه قرار گرفت و در علوم پزشكي از سا ل ۱۹۸۰ مطرح شد(رجبي پور ميبدي و همكاران، 1388)
يكي از مشاغل كليدي و مهم در محيط هاي بهداشتي درماني پرستاري است(موصلي و همكاران، 1389) و پرستاران بيش از 70 درصد افراد تيم بهداشتي درماني را تشكيل مي دهند(هكاري و همكاران، 1389). در مراقبت نيز، به عنوان بخش مهم پرستاري، مورد قبول بيشتر پرستاران و محققان پرستاري بوده و مترادف اقدامات پرستاري است. اين مفهوم، نمونه بارز احساس، فكر و عمل است كه با خود راحتي جسماني و رواني را فراهم مي كند(بالجاني و همكاران، 1391).
علاوه بر موارد ذكر شده، اخيراً مطالعات زيادي در زمينه تأثير معنويت در سازمانها و بهبود عملكرد افراد
انجام شده است كه آن را به عنوان نيروي قدرتمندي جهت سازگاري و تطابق بهتر افراد در مواجهه با مشكلات معرفي كرده است. ورود معنويت به حرفه ها و مشاغل پديده نوپايي است كه مي تواند تأثير مثبتي در بهبود عملكرد و صلاحيت افراد و ارتقاء سازمان ها داشته باشد. هوش معنوي نيز سازهاي جديد است كه به معناي مجموعه اي از قابليتهاي فرد در ارتباط با منابع معنوي است كه دربردارنده نوع مؤثري از سازگاري و رفتارحل مسأله است و بالاترين سطوح رشد را در حيطه هاي مختلف شناختي، اخلاقي، هيجاني، بين فردي و … شامل مي شود و فرد را در جهت هماهنگي با پديده هاي اطرافش و دستيابي به يكپارچگي دروني و بيروني ياري مي نمايد.حيطه هاي مختلف شناختي، اخلاقي، هيجاني، بين فردي و … شامل مي شود و فرد را در جهت هماهنگي با پديده هاي اطرافش و دستيابي به يكپارچگي دروني و بيروني ياري مينمايد اين هوش به فرد ديد كلي در مورد زندگي و همه تجارب و رويدادها ميدهد و او را قادر به استفاده از ظرفيتها و منابع معنوى براى تصميم گيرى هاى مهم و حل مسائل روزانه مي كند(كريمي مونقي و همكاران، 1390).
پژوهش حاضر قصد دارد، علاوه بر سنجش ميزان هوش معنوي و كيفيت مراقبت هاي پرستاري در بين پرستاران بيمارستانهاي آموزشي درماني دانشگاه علوم پزشكي هرمزگان، تاثير هوش معنوي بر كيفيت ارائه مراقبت هاي پرستاري در بيمارستان هاي مذكور را نيز بررسي نمايد.
١-٢- بیان مسئله
هوش، از جمله هوش معنوي بيانگر مجموعه مهارت ها و توانايي هاي مختلف است كه هر كدام به اشكال متفاوت در بافتهاي اجتماعي و تاريخي ظاهر مي شوند .والترز وگاردنر1 عقيده دارند هوش مجموعه اي از توانايي هاست كه فرد را در حل مشكلاتش توانا نموده و اين راه حل ها را دريك فرهنگ خاص جاي مي دهد(باب الحوائجي و همكاران، 1390). معنويت نيز به عنوان يكي از ابعاد انسانيت شامل آگاهي وخودشناسي مي شود. بيلوتا معتقد است معنويت، نياز فراتر رفتن از خود در زندگي روزمره و يكپارچه شدن با كسي غير از خودمان است، اين آگاهي ممكن است منجر به تجربه اي شود كه فراتر از خودمان است (غباري و همكاران، 1389). هوش معنوي تركيبي از عناصر هوش ومعنويت است (باب الحوائجي و همكاران، 1390). يانگ در تعريفي بيان مي دارد “هوش معنوي ظرفيت انسان است براي جستجو و پرسيدن سئوالات غايي درباره معناي زندگي و به طور همزمان تجربه پيوند يكپارچه بين هريك از ما و جهاني است كه در آن زندگي مي كنيم. با هوش معنوي به حل مشكلات با توجه به جايگاه معنا و ارزش آن مشكلات مي پردازيم. هوشي كه قادريم توسط آن به كارها و فعاليتهايمان معنا و مفهوم بخشيده و با استفاده از آن برمعناي عملكردمان آگاه شويم و دريابيم كه كداميك از اعمالمان از اعتبار بيشتري برخوردارند و كدام مسير در زندگي مان بالاتر و عالي تر است تا آن را الگو و اسوه زندگي خود سازيم”(يانگ و ماو2، 2007). هوش معنوي سازه هاي معنويت و هوش را درون يك سازه جديد تركيب مي كند و به عنوان ظرفيت انسان براي پرسيدن سئوالات نهايي درباره معناي زندگي و تجربيات همزمان و ارتباط يكپارچه بين ما و دنيايي كه در آن زندگي مي كنيم تعريف شده است.آن يكي از هوش هاي چندگانه است و روش هاي متعددي را در برمي گيرد و مي تواند زندگي دروني و روح را با زندگي بيروني و كار در دنيا، يكپارچه و هماهنگ سازد . (باقري وهمكاران، 1390). هوش معنوى قادر است كه هشيارى يا احساس پيوند با يك قدرت برتر يا يك وجود مقدس را تسهيل كند يا افزايش دهد.(معصومي و همكاران، 1388) درباره اجزاى تشكيل دهنده ى هوش معنوي (مولفه ها) نظرات مختلفى ارائه شده است. ويگلسورث3( 2004)، هوش معنوي را به عنوان توانايي براي رفتار كردن همراه با دلسوزي و مهرباني و عقل و خرد با حفظ آرامش دروني و بيروني بدون توجه به شرايط مي داند.(سهرابي، 1387) نوبل و وگان4 نيز هشت مؤلفه را براي هوش معنوي در نظر گرفتند كه نشان دهنده رشد هوش معنوي است. اين مؤلفه ها عبارتند از درستي و صراحت، تماميت، تواضع، مهرباني، سخاوت، تحمل، مقاومت و پايداري و تمايل به برطرف كردن نيازهاي ديگران(نوبل، 2000). همچنين ابعاد هوش معنوي از نظر كينگ5 ، مجموعه اي از توانايي ها و قابليت هاي ذهني است ، كه شامل : الف ) تفكر انتقادي وجودي ب) ايجاد معناي شخصي ج) آگاهي متعالي د) توسعه هوشياري (صريحي و همكاران، 1390).درواقع اين هوش بيشتر مربوط به پرسيدن است تا پاسخ دادن، بدين معنا كه فرد سئوالات بيشتري را در مورد خود و زندگي و جهان پيرامون خود مطرح مي كند.(مك مولن6، 2003). بحث هوش معنوي نه تنها در حوزه هاي فردي بلكه در حوزه هاي سازماني نيزمورد توجه است و علاوه بر حوزه هاي روان شناختي، وارد ساير حوزه هاي علوم انساني از جمله مديريت شده و به جرات مي توان گفت كه شايد علت تحقيقات فزاينده در حوزه معنويت مشاهده تاثير چشمگير آن در بعد بهبود عملكرد فردي و سازماني بوده (ساغرواني، 1389) و از طرفي سازمان هايي كه به سطح بالاتري از كيفيت خدمات دست يابند، مزيت رقابتي پايدار خواهند داشت و با نظر به تاثير انكار ناپذير كيفيت در حوزه خدمات بهداشت و درمان (رجبي پورميبدي و همكاران، 1388) و نقش پرستاران ، كه به عنوان بزرگترين گروه در ميان كاركنان بهداشتي درماني بوده و از ديدگاه قانوني و اخلاقي، پاسخگوي كيفيت مراقبتهاي ارائه شده مي باشند(بازارگادي و همكاران، 1386)، ارائه مراقبت ها و خدمات با كيفيت مناسب به عنوان يك اولويت در نظام خدمات بهداشتي درماني به ويژه در زمينه خدمات پرستاري مطرح شده است ، به طوري كه در اغلب كشورها درجه بندي و اعتبار بخشي بيمارستان ها، تحت تاثير مراقبت هاي پرستاري و كيفيت آن است (نيشابوري و همكاران، 1389). لذا با توجه به مطالب پيشگفت و باتوجه به مطالعات اندكي كه دراين زمينه انجام پذيرفته پژوهشگر بر آن شد، به اين سوال اصلي پاسخ دهد كه، آيا هوش معنوي بركيفيت ارائه مراقبت ها توسط پرستاران، در بيمارستان هاي آموزشي و درماني شهرستان بندرعباس تاثير دارد ؟
١-٣- اهمیت پژوهش
معنويت و در راستاي آن هوش معنوي در همه حوز ه هاي زندگي بشري مي تواند موثر باشد و حوز ه هاي كاري و فعاليتهاي اجتماعي بشر نيز از اين امر مستثني نيستند . پياده سازي معنويت در محيط هاي كاري و سازمانهاي اجتماعي سبب افزايش كارايي و بهره وري در آنهاست ولي متاسفانه اغلب در جوامع فناورانه امروزي اين مهم به دست فراموشي سپرده مي شود. اين واقعيت در مورد انسان و روابط انساني وجود دارد كه بايستي به انسانها به عنوان موجودات انساني، نگريسته شود نه اشيايي براي رسيدن سازمان به اهداف خود ( باب الحوائجي و همكاران، 1390).
از طرفي مراقبت در مركز اقدامات پرستاري قرار دارد(بالنجاني و همكاران، 1391) و در تاكيد بر اهميت نقش مراقبتي پرستار از سال 1990، هنچيلف7، مراقبت از مددجو را اساس پرستاري دانسته و معتقد است صرف نظر از هر تغييري كه در نقش حرفه اي پرستار به وجود آيد مراقبت از مددجو به عنوان اساس اين حرفه پا برجا خواهد بود. مراقبت همراه با احترام قايل شدن و محترم شمردن حيات يك انسان جزو اساس جدايي ناپذير در نقش و وظيفه پرستاري است.در ايفاي اين نقش ، پرستار كل نيازهاي مراقبت بهداشتي مددجو را كه شامل روش هايي براي توانبخشي عاطفي، روحي و رفاه اجتماعي است مشخص مي كند. در واقع مراقبت به مددجو و خانواده براي تدوين اهداف و دستيابي به آنها با حداقل هزينه ، زمان و انرژي كمك مي كند(معصومي و همكاران، 1388). همچنين بدلیل تأکید فراوان روی مدیریت منابع، کنترل هزینه، اثربخشی مراقبت از بیمار، ارتقاء کیفیت ومسئولیت پذیری، مراقبت خوب از بیمار امری ضروری است(معماريان وهمكاران، 1392).
در مجموع با عنايت به اهميت و ضرورت مفاهيم هوش معنوي و كيفيت مراقبت هاي پرستاري كه در بالا اشاره شد با لزوم توجه به اين دو مفهوم، اين تحقيق با بررسي هوش معنوي به عنوان عامل تاثير گذار بر كيفيت مراقبت هاي پرستاران بيمارستانهاي آموزشي درماني بندرعباس، با ارائه پيشنهادات لازم به منظور بهبود وضعيت كيفيت مراقبت در بيمارستان ها بپردازد تا با تعميم نتايج آن براي مديران و كاركنان كليه بيمارستانهاي دولتي و خصوصي، در برنامه ريزي ها و اتخاذ خط مشي هاي مناسب، مفيد واقع گردد.
١-٤- اهداف پژوهش
الف- هدف كلي:
-بررسي تاثير هوش معنوي بركيفيت مراقبت پرستاري بيمارستانهاي آموزشي درماني شهر بندرعباس
ب- اهداف اختصاصي:
-بررسي تاثير تفكر انتقادي وجودي بركيفيت مراقبت پرستاري بيمارستانهاي آموزشي درماني شهر بندرعباس
-بررسي تاثير ايجاد معناي شخصي بركيفيت مراقبت پرستاري بيمارستانهاي آموزشي درماني شهر
بندرعباس
-بررسي تاثيرآگاهي متعالي بركيفيت مراقبت پرستاري بيمارستانهاي آموزشي درماني شهر بندرعباس
-بررسي تاثيرتوسعه موقعيت هوشياري بركيفيت مراقبت پرستاري بيمارستانهاي آموزشي درماني شهر
بندرعباس
١-٥- سئوالات پژوهش
الف-سوال اصلي:
-آيا هوش معنوي بركيفيت مراقبت پرستاري پرستاران بيمارستانهاي آموزشي درماني شهر بندرعباس تاثير دارد؟
ب-سوالات فرعي:
1-آيا تفكر انتقادي وجودي بركيفيت مراقبت پرستاري بيمارستانهاي آموزشي درماني شهر بندرعباس تاثير دارد؟
2-آيا ايجاد معناي شخصي بركيفيت مراقبت پرستاري بيمارستانهاي آموزشي درماني شهر بندرعباس تاثير دارد؟
3-آيا آگاهي متعالي بركيفيت مراقبت پرستاري بيمارستانهاي آموزشي درماني شهر بندرعباس تاثير دارد؟
4-آيا توسعه موقعيت هوشياري بركيفيت مراقبت پرستاري بيمارستانهاي آموزشي درماني شهر بندرعباس تاثير دارد؟
1-6- فرضيات پژوهش:
الف:فرضيه اصلي:
-هوش معنوي بركيفيت مراقبت هاي پرستاري بيمارستانهاي آموزشي درماني شهر بندرعباس تاثيرمعنا داري دارد.
ب: فرضيات فرعي:
1-تفكر انتقادي وجودي بركيفيت مراقبت پرستاري بيمارستانهاي آموزشي درماني شهر بندرعباس تاثير معنا داري دارد.
2-ايجاد معناي شخصي بركيفيت مراقبت پرستاري بيمارستانهاي آموزشي درماني شهر بندرعباس تاثير معنا داري دارد.
3- آگاهي متعالي بركيفيت مراقبت پرستاري بيمارستانهاي آموزشي درماني شهر بندرعباس تاثير معنا داري دارد.
4-توسعه موقعيت هوشياري بركيفيت مراقبت پرستاري بيمارستانهاي آموزشي درماني شهر بندرعباس تاثير معنا داري دارد.
١-7- تعریف مفاهیم:
هوش معنوي:
تعريف نظري: ویلگسورث (2004) معتقد است«هوش معنوی توانایی رفتار خردمندانه، دلسوزی و بخشش همراه با آرامش درونی و بیرونی (تعادل فکری)، صرف نظر از شرایط است».
تعريف عملي: تعريف عملي همان چيزي است كه در پرسشنامه هوش معنوي اندازه گيري مي شود.
كيفيت مراقبت :
تعريف نظري: رفع نيازهاي بيماران از طريق مراقبتي هدفمند همراه با ارتباط مناسب، حمايت، احترام متقابل و مسئوليت پذيري و پاسخگويي.(زاغري تفرشي و همكاران، 1391)
تعريف عملي: آن چيزي است كه در پرسشنامه كيفيت مراقبت اندازه گيري مي شود.
پرستار:
تعريف نظري: كلمه پرستاري از واژه Nutrix به معناي پروردن گرفته شده است(موصلي و همكاران، 1389). همچنين پرستار فردی است با تحصیلات دانشگاهی دررشته پرستاری در مقاطع کاردانی (که از سال 1366 دوره آن منحل شد ) کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترای تخصصی ( PHD ) که خدماتش بسیار تعیین کننده و تاثیرگذار است. وظیفه حرفه پرستاری ارائه خدمات تخصصی سلامتی است که همگام با سایر حرف پزشکی در سه حیطه پیشگیری، درمان و بازتوانی فرد گروه، خانواده و جامعه تعهد و مسئولیت دارد و خدمات بهداشتی، درمانی خود را در راه استقرار حیات، مراقبت و تامین سلامت جامعه به همه افرادجامعه (کودکان، جوانان، بالغین و سالمندان) ارائه می دهد.
تعريف عملي: در اين تحقيق منظورپرستاران بيمارستانهاي آموزشي درماني شهرستان بندرعباس مي باشد.
فصل دوم
مباني نظري پزوهش و مروری بر تحقیقات انجام شده
٢-١- مفهوم هوش:
فرهنگ لغات وبستر، هوش را توانایی برای یادگیری یا درک مفاهیم جدید و دستیابی به موقعیت جدید می داند. نازل (2004) هوش را رفتار حل مسئله سازگارانه ای بیان می کند که در راستای تسهیل اهداف کاربردی و رشد سازگارانه جهت گیری شده است. این رفتار سازگارانه، از شباهت اهداف متعدد می کاهد که باعث تعارض درونی می شود.. این مفهوم هوش مبتنی بر گزاره ای است که فرایند حرکت به سوی اهداف ،انجام راهبردهایی را برای غلبه برموانع وحل مسئله ضروری می سازد.
هوش به عنوان یک توانایی شتاختی در اوایل قرن بیستم توسط آلفرد بینه مطرح شد ، وی همچنین آزمونی برای اندازه گیری میزان بهره هوش افراد ابداع کرد ، سپس لوئیس ترمن ودیوید وکسلر آزمونهای جدید تری ساختند( رجايي، 1389)
مفهوم تحلیلی غرب از هوش بیشتر بیشتر شناختی است وشامل پردازش اطلاعات می شود ،در حالیکه رویکرد ترکیبی شرق نسبت به هوش، مولفه های گوناگون عملکرد وتجربه انسان از جمله شتاخت شهود وهیجان را در یک ارتباط کامل در بر می گیرد(نازل، 2004)
در چند دهه ی اخیر مفهوم هوش به حوزه های دیگری مانند هوش هیجانی ، هوش طبیعی ، هوش وجودی وهوش معنوی گسترش یافته است ،استرنبرگ (2001) عنوان نمود که برای یک پیش بینی مناسب ازموفقیت های افراد ورهبری نیازمند گسترش مفهوم هوش ،فراسوی هوشبهرهستیم.
سالوی(2002)عنوان کرد هوش انسان متشکل از مجموعه محدودی از قابلیت های شناختی نیست ، بلکه جنبه ای هیجانی نیز می تواند در آن مطرح باشد ، مایر وسالوی(1997) هوش هیجانی را شامل توانایی برای تشخیص درست هیجان ها وعواطف دیگران .پاسخ متناسب به آنها،همچنین برانگیختن ،آگاهی و نظم بخشیدن وکنترل پاسخ های هیجانی خویش می داند. بار- آن(2002) پنج مولفه درون فردی ، بین فردی ،انطباق پذیری ،مدیریت استرس وخلق کلی را برای هوش هیجانی مشخص نموده وآزمونی برای اندازه گیری آن ساخت(رجايي، 1389).
گاردنر (1999) هوش را شامل مجموعه توانایی هایی می داند که برای حل مسئله وایجاد محصولات جدیدی که در یک فرهنگ ارزشمند تلقی می شوند، به کار می رود . از نظر وی انواع نه گانه هوش عبارتند از  : هوش زبانی ، موسیقیایی ،منطقی-ریاضی، فضایی- بدنی، حرکتی، هوش های فردی(که شامل هوش درون فردی وبین فردی می شود)، هوش طبیعی وهوش وجودی که شامل ظرفیت مطرح کردن سوالات وجودی است(آمرام، 2005)، از دید گاردنر هوش وجودی یعنی ظرفیت برای سوال درمورد ماهیت انسان، چرایی وغایت زندگی که در عرفان ،هنر ،شعر وفلسفه ودین جلوه گر می شود اما به این هوش با دیده ی تردید نگریسته است(رجایی ،1389).
هلما واستریزنک (2004) عنوان می کنند که هوش وجودی توانایی برای یافنن معنا ی زندگی است وچهار مولفه را برای هوش وجودی مشخص می کنند:
الف)توانایی ادراک ارزشهای سودمند احتمالی در موقعیت های عینی همچون )مشکلات زندگی،بیماری ،واز دست دادن نزدیکان وغیره ) که فرد را برای یافتن معنای جدیدی از زندگی وتعبیر وتفسیر آن به چالش می کشاند وارزش مثبت دادن به این موقعیت ها ومعنادار کردن آنها منجر به هدفمندی ورضایت در زندگی می گردد.
ب)توانایی برای تشکیل سلسله مراتبی از ارزش ها واهداف که با سیستم اعتقادی سازمان یافته فرد مربوط است .
 ج)مدیریت خویشتن ومسائل ،جهت رسیدن به اهداف با شیوه های مناسب.
د)توانایی برای تحت تاثیر قرار دادن وکمک به سایر افراد در مورد یافتن معنای زندگی.
توانایی برای یافتن معنای زندگی یک عنصر مهم در هوش معنوی نیز می باشد، هوش وجودی وهوش معنوی هرچند که کاملا همانند نیستند ، اما سازه های مرتبط به هم هستند که تا حدودی با یکدیگر همپوشی دارند(هلما واستریزنک، 2004).
2-2- معنويت :
معنویت به عنوان یکی از ابعاد انسانیت شامل آگاهی وخودشناسی می شود ، این آگاهی ممکن است منجر به تجربه ای شود که فراتر از خودمان است ،ایمونز تلاش کرد معنویت را براساس تعریف گاردنر از هوش ،در چارچوب هوش مطرح نماید ومعتقد است معنویت می تواند شکلی از هوش تلقی شود زیرا عملکرد وسازگاری فرد را پیش بینی می کند وقابلیت هایی را مطرح می کند که افراد را قادر می سازد به حل مسائل بپردازند وبه اهدافشان دسترسی داشته باشد.گاردنر، ایمونز را مورد اتقاد قرار می دهد ومعتقد است که باید جنبه هایی از معنویت که مربوط به تجربه های پدیدار شناختی هستند(مثل تجربه تقدس یا حالات متعالی)از جنبه های عقلانی ،حل مسئله وپردازش اطلاعات جدا کرد (آمرام، 2005). می توان علت مخلفت محققانی مانند گاردنر را به نگاه شناخت گرایانه آنان از هوش نسبت داد(نازل ،2004).
معنویت دارای سه بعد است :
1- معنا: معنویت شامل جستجوی معنا وهدف به شیوه ای است که به وجودی مقدس یا واقعیتی غایی ارتباط پیدا می کند ،معمولاً این امر موجب پاسخ به این سوال می شود که « چطور دیدگاه من در مورد وجودی مقدس یا وااقعیتی غایی به زندگی ام معنا می بخشد؟ معنا ممکن است دربرگیرنده ی اصول اخلاقی وارزش های متعالی نیز شود ، بخصوص که چنین جنبه های زندگی سرچشمه گرفته از دیدگاه ما نسبت به وجودی مقدس یا واقعیت غایی است .
2- تعالی : این واژه به تجربیات فراشخصی یا وحدت بخش اشاره می کند که ارتباطی فراسوی خود شخصی مان را فراهم می سازد وشامل ارتباط  با وجودی مقدی یا واقعیتی غایی می گردد.
3- عشق : عشق منعکس کننده ی بعد اخلاقی معنویت می باشد ، بخصوص زمانی که توسط باورهای مربوط به واقعیتی غایی یا وجودی مقدس برانگیخته شده باشد. بسیاری از آموزگاران معنوی همچون دالایی لاما، عشق را به مثابه ی جوهره ی معنویت می دانند ومعنویت را با ویژگی هایی از روح انسان همچون عشق ، شفقت ،صبر ،تحمل ،بخشایش،رضایت خاطر ،احساس مسئولیت وحس سازگاری که شادمانی را برای خود ودیگران به ارمغان می آورد ،مرتبط می دانند.از نظر هارتز ،اینکه بتوانیم عشق بورزیم یا نه منعکس کننده ی این موضوع است که دو بعد دیگر معنویت (معنا وتعالی ) را، تاچه اندازه جدی می گیریم ،منظور از عشق صرفا یک احساس نیست، عشق می تواند مستلزم انجام دادن کاری باشد که بیشترین فایده را برای خود و دیگران در پی داشته باشد(هارتز،ترجمه ی کامگار وجعفری،1387)
از دیدگاه غباری بناب وهمکاران ، معنویت عبارت است از :ارتباط با وجود متعالی، باور به غیب، باور به رشد و بالندگی انسان در راستای گذشتن از پیچ وخم های زندگی وتنظیم زندگی شخصی برمبنای ارتباط با وجود متعالی در هستی معنادار، سازمان یافته وجهت دار الوهی .این بعد وجودی انسان فطری وذاتی است و با توجه به رشد وبالندگی انسان ودر نتیجه انجام تمرینات ومناسک دینی متحول شده وارتقا می یابد(غباری بناب وهمکاران ،1387).
٢-3- انواع هوش:
در اوایل قرن نوزدهم، هوش عقلانی، بهره هوشی یا IQ بسیارمطرح بود. منظور از هوش عقلانی توانایی افراد برای حل مشکلات استراتژیک و موقعیتی است. روان شناسان برای اندازه گیری این نوع هوش، آزمون هایی فراهم کردند که از این آزمون ها برای درجه بندی یا امتیازدهی هوش افراد استفاده شد. بهره هوشی یا IQ بالا، ظاهراً افراد را در توانایی هایشان هدایت می کرد و قدرت پیش گویی کننده بالایی برای یافتن مسیر موفقیت های افراد داشت. دانیال گولمن، درمیانه قرن نوزدهم، با تحقیقات مشهورش نشان داد که هوش هیجانی یا EQ به همان اندازه IQ اهمیت دارد. EQ به افراد، آگاهی از خودشان و درک احساسات دیگران را می دهد. EQ برای کاربرد اثربخش IQ اساسی است (کینگ، 2008). در ابتدای قرن 21م، نظریه جدیدی بیان شده است. نتایج تحقیقات نشان داده که انسان به نوع سومی از هوش نیازمند است. تصور کامل هوش انسانی با توصیف هوش معنوی فراهم می شود. هوش معنوی یا SQ، هوشی است که انسان می تواند با آن عملکردش را وسعت دهد و زندگی معنادارتر، ثروتمندتر، شادتر و موفق تری داشته باشد، هوشی که با آن می توان روش انجام کارها یا مسیر زندگی اش را ارزیابی کند. SQ اساسی و ضروری برای به کارگیری اثربخش EQ و IQ است، زیرا هیچ یک از IQ و EQ جداگانه یا ترکیب شده برای بیان پیچیدگی هوش انسان ها یا بیان وسعت توانمندی روح و تخیل انسان ها کافی نیستند. می توان گفت هوش معنوی، هوش غایی یا نهایی انسان است (زوهر و مارشال، 2000).
برای بررسی بهتر انواع هوش های مطرح شده، می توان الگویی ساده بیان کرد که نشان دهنده پیوند میان سطوح هوش باشد. برای درک و ارتباط بهتر نقش تربیتی انواع هوش می توان از ساختاری هرمی کمک گرفت که در آن سطوح مختلف هوش با یکدیگر تعاملی ویژه دارند.
نمودار 1 .الگوی ارتباطی سطوح هوش (زوهر و مارشال ،2000)
ایده این الگو آن است که مانند نوزادان، نخستین محور تمرکز انسان، کنترل بدون PQ است. پس از آن مهارت های زبان شناختی و درکی گسترش می یابد که اساس و زیربنای تربیت است، سپس مهارت های اولیه در فرد رشد می کند. بهره هوشی یا IQ، همان قدرت تجربه و تحلیل است که برای بسیاری از فعالیت های آموزشی از آن استفاده می شود. برای بسیاری از افراد هوش هیجانی تنها پس از پدید آمدن نیاز به بهبود و پیشرفت در فعالیت هایشان مورد توجه قرار می گیرد. هوش معنوی SQ هنگامی مهم می شود که فرد دنبال هدف و معناست و از خود می پرسد «آیا این همه آن چیزی است که وجود دارد؟» پرسشی که از زمان کودکی به شکل های گوناگون بیان می شود و در جست و جوی پاسخ به آن است (زوهر و مارشال، 2000).
2-4- مفهوم هوش معنوي:
برای اول بار استیونز، مفهوم هوش معنوی را در ادبیات آکادمیک روان شناسی در سال 1996م و بعد امونز در سال 1999م مطرح و به موازات این جریان، گاردنر مفهوم هوش معنوی را در ابعاد مختلف نقد و بررسی کرد و پذیرش این مفهوم ترکیبی معنویت و هوش را به چالش کشید (سهرابی، 1378).
می توان پیدایش سازه هوش معنوی را به عنوان کاربرد ظرفیت ها و منابع معنوی در زمینه ها و موقعیت عملی در نظر گرفت. به عبارتی، افراد، زمانی هوش معنوی را به کار می برند که بخواهند از ظرفیت ها و منابع معنوی برای تصمیم گیری های مهم و اندیشه در موضوعات وجودی یا تلاش در جهت حل مسائل روزانه استفاده کنند (امونز، 2000).
ادوارد (2003) معتقد است داشتن هوش معنوی بالا با داشتن اطلاعاتی در باره هوش معنوی متفاوت است. از این رو، تمایز فاصله میان دانش عملی و نظری را مطرح می کند. نباید داشتن دانش وسیع در باره مسائل معنوی و تمرین های آنها را هم ردیف دستیابی به هوش معنوی از طریق عبادت و تعمق برای حل مسائل اخلاقی دانست. هرچند می توان گفت برای بهره مندی اثرگذار از معنویت، داشتن توأمان دانش نظری و عملی لازم است.
هوش معنوی از روابط فیزیکی و شناختی فرد با محیط پیرامون خود فراتر می رود و وارد حیطه شهودی و متعالی دیدگاه فرد به زندگی خود می شود. این دیدگاه شامل همه رویدادها و تجارب فرد است که تحت تأثیر نگاهی کلی قرار گرفته اند (نازل، 2004).
آمرام (2005) معتقد است هوش معنوی شامل حس معنا و داشتن مأموریت در زندگی، حس تقدس در زندگی، درک متعالی از ارزش ماده و معتقد به بهتر شدن دنیا می شود.
در این زمینه، ویلگسورث (2004) تعریف نسبتاً جامعی از هوش معنوی ارائه کرده است: «هوش معنوی توانایی رفتار خردمندانه، دلسوزی و بخشش همراه با آرامش درونی و بیرونی (تعادل فکری)، صرف نظر از شرایط است».
در این تعریف چند نکته اهمیت دارد. واژه رفتار در این تعریف، نشان دهنده ابعاد بیرونی انسان است که با رشد جنبه درونی انسان که همان خردمندی، دلسوزی و بخشش است، همگام شده است. می توان گفت هوش معنوی توانایی رفتار با عشق الهام شده الهی است که نیازمند رشد درونی و بیرونی انسان است. نکته دیگر، قید صرف نظر از شرایط است که منعکس کننده آن ویژگی ای است که ما در الگوهای معنوی مان مد نظر قرار می دهیم. افراد با ایمان و متعهد، در هر زمان استوارند.
در جدول زير تعاريف ديگر هوش معنوي ارائه شده است.
جدول شماره1: تعاريف هوش معنوي به همراه نام وسال ارائه (زارعي متين وهمكاران، 1390)
نام دانشمند (سال)تعاريف هوش معنويبولينگ (1998)نوعي دانش است كه سبك زندگي را بيان مي كند وشناختي را مشخص مي كند كه اعمال انساني را در پديده اصلي وجود الويت بندي مي كند و گستره زندگي را در عشق توسعه مي دهد.آمونز (1999)كاربرد انطباقي اطلاعات معنوي در جهت حل مسئله در زندگي روزانه و فرآيند دستيابي به هدفزهر و مارشال (2000)استعدادي ذهني كه انسان در حل مسائل معنوي و ارزشي خود بكار مي گيرد و زندگي خود را در حالتي از غنا و معنا قرار مي دهد.لوين (2000)شهود را در بر مي گيرد كه وراي هوش عقلايي، خطي و تحليلي ماست.نوبل (2001)استعداد ذاتي بشري است و عملكرد ذهني انسان را منعكس مي كند.ولمن (2001)در برگيرنده تفكر، ادراك و حل مسئله است و ظرفيتي انساني است براي پرسيدن سوالات غايي در خصوص معناي زندگي و تجربه ارتباطات يكپارچه بين هر يك از ما و جهاني كه در آن زندگي مي كنيم.سيسك و تورنس (2001)خودآگاهي عميق تر و آگاهي هر چه بيشتر از ابعاد خود، نه فقط به عنوان جسم، بلكه به عنوان فكر و جسم و روح را تشريح مي كند.بازن (200)آگاهي از جهان و مكاني كه در آن هستيم.وگان (2002)ظرفيتي براي فهم عميق مسائل مربوط به هستي و داشتن سطوح چندگانه آگاهي.والش و وگان (2002)در برگيرنده مجموعه اي از قابليت هاست و توانايي هايي مانند خودآگاهي بيشتر، آگاهي از ماهيت چند بعدي حقيقت، دارا بودن تقوا، شناخت تقدس در فعاليتهاي روزانه مي باشد.مك هاوك (2002)تجربيات محسوس، منحصر به فرد، توسعه يافتگي، و خود شكوفايي تعريف مي شود.نازل (2004)از روابط فيزيكي وشناختي فرد با محيط پيرامون خود فراتر رفته ووارد حيطه شهودي و متعالي ديدگاه فرد به زندگي خود مي گردد.چارلز مارك (2004)جنبه هاي شناختي و عاطفي ذات ما را در برمي گيرد، و به عنوان جزئي از هوش كلي است، كه بصيرت، تجربيات و ماوراء را شامل مي شود.اسكالر (2005)رويكردي جديد نسبت به زندگي خود و ديدن زندگي به عنوان يك سيستم به هم پيوسته، و سيستمي است كه شامل ابعاد روحي انسان مي شود.سانتوس (2006)در ارتباط با آفريننده جهان و شناخت قوانين زندگي و بنا نهادن آن بر اساس اين قوانين مي باشد آمرام (2009،2007،2005)توانايي به كارگيري و بروز ارزش هاي معنوي است، به گونه اي كه موجب ارتقاي كاركرد روزانه و سلامت جسمي و روحي فرد مي شود.سيندي و ويگلسورث (2008/2004)توانايي رفتار كردن همراه با خرد، در حين آرامش دروني و بيروني صرف نظر از پيشامدها و رويدادها است.سينگ جي (2008)توانايي ذاتي، تفكر و درك پديده هاي معنوي است و رفتار روزانه ما را با ايدئولوژي معنوي هدايت مي كند.كينگ (2008)مجموعه اي از ظرفيت هاي عقلي كه به آگاهي كامل و كاربرد انطيلقي از جنبه هاي معنوي و جهان مافوق و جودي شخص كمك مي كند و منجر به خروجي هايي مانند تفكر وجودي عميق، افزايش معنا، شناسايي عالم مافوق و سلطه حالت هاي معنوي مي شود.
درهمين راستا و پس از گسترش مفهوم هوش به سایر قلمروها، ظرفیت ها وتوانایی های انسان وبه خصوص مطرح شدن هوش هیجانی در روانشناسی، ایمونز در سال 1999، هوش معنوی را مطرح نمود وآن را مجموعه ای از توانائیها برای بهره گیری از منابع دینی ومعنوی عنوان نمود. هوش معنوی سازه های هوش ومعنویت را در یک سازه ترکیب نموده است در حالیکه معنویت جستجو برای یافتن عناصر مقدس، معنایابی،هشیاری بالا وتعالی است ، هوش معنوی شامل توانایی برای استفاده از چنین موضوعات است که می تواند کارکرد وسازگاری فرد را پیش بینی کند ومنجر به تولیدات ونتایج ارزشمندی گردد. گاردنر در نظریه هوش چند گانه عنوان می کند، چنانچه بخواهیم مجموعه ای از ظرفیت ها یا توانایی ها را به عنوان هوش قلمداد کنیم باید 8 معیار را در نظربگیریم :1- مجموعه ای از فعالیت های مشخص رادر برگیرد .2- دارای تاریخچه تکاملی باشد واز نظرتکاملی عقلانی به نظر برسد.3-دارای الگوی بخصوصی از رشد وتحول باشد .4- بتوانیم از طریق آسیب مغزی آنرا مشخص کنیم .5- افراد را بتوانیم در گستره ای از وجود آن توانایی ویا فقدان آن طبقه بندی کنیم .6- قابلیت برای رمزگردانی با یک سیستم نمادی را داشته باشد.7- براساس مطالعات روان شناسی تجربی حمایت گردد.8- براساس یافته های روانسنجی حمایت شود(رجایی،1389).
ایمونز (2000) معتقد است هوش معنوی این معیارها را داراست وپایه های زیست شناختی هوش معنوی را از سه سطح می توانیم بررسی کنیم : زیست شناسی تکاملی، ژنتیک رفتاری، وسیستم های عصبی. کریک پاتریک (1999) معتقد است همین که در طول تاریخ تکامل انسان ،دین توانسته است سازوکارها وراهبردهای روان شناختی را به وجود آورد که از طریق انتخاب طبیعی بتواند بسیاری از مشکلات که اجدادما با آن روبرو بوده اند را حل وفصل کند نشان دهنده کارکرد تکاملی دین ومعنویت است از جمله این سازوکارها دلبستگی ،وحدت وپیوستگی ،تبادل اجتماعی ، نوعدوستی قومی می باشد.در خصوص ارثی بودن توانایی ها وظرفیت های معنوی نیز مطالعاتی انجام گرفته است ،البته یافتن شواهد مبتنی بر ارثی بودن معنویت شاید کار آسانی نباشد واز نظر ایمونز می توان به رابطه بعضی از ویژگی ها ی شخصیتی که به نظر می رسد اساس وراثتی دارند با معنویت این اساس بیولوژیکی دین ومعنویت را بهتر روشن کرد. پژوهش های مربوط به عصب شناسی تجربه های معنوی نشان داده اند که ممکن است بخش های متفاوتی از سیستم عصبی مربوط به معنویت وجود داشته باشد .برای مثال سیستم لیمبیک برای تجربه های معنوی بویژه تجربه های عرفانی از یگانگی و وحدت است(دی آکویلی ونیوبرگ،1998، نقل از ایمونز، 2000).
همچنین دیویدسون وهمکارانش(2003) دریافتند به کسانی که مراقبه عمیق آموزش داده شده بود ،فعالیت کرتکس پیشانی آنها فعالیت بیشتری نسبت به سایر افراد داشت (آمرام و دایر، 2007.(
البته به نظر می رسد هوش معنوی یک ظرفیت عالی شناختی باشد نه یک توانایی اختصاصی که صرفا به بخشی از مغز مربوط باشد که با تخریب مغزی ویا تحریک آن هوش معنوی افراد را دستکاری کرد (رجایی، 1389).
2-5-اندازه گيري هوش معنوي :
در سال های اخیر تلاش هایی برای اندازه گیری هوش معنوی انجام گرفته است وبه نظر می رسد اندازه گیری این سازه روانشناختی ممکن می باشد.آمرام ودایر (2007)، مقیاس هوش معنوی یکپارچه را درفرم بلند با 83 و فرم کوتاه 45 گزینه از مولفه های هوشیاری، فیض الهی، معنا یابی وحقیقت تهیه نمودند . همچنين وضعيت هوش معنوي فرد را مي توان بر اساس انعكاس توانايي ها و رفتارهاي گوناگون شخصي مثل سيستم اعتقاد معنوي/ ديني فرد مورد توجه قرار داد. در همين راستا، تعريف الگوي منحصر به فرد براي بيان وضعيت هوش معنوي، مي تواند بسيار مفيد تر از تلاش براي بدست آوردن يك ارزيابي كمي( كه در آن “مقدار” هوش معنوي كه افراد دارا مي باشند را نشان مي دهد) باشد. يك راه براي اندازه گيري هوش معنوي افراد بررسي توضيحات ذهني در مورد معنويت افراد، سيستم اعتقادي افراد، ارزش هاي افراد، اهداف



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید