دانشگاه آزاد اسلامی
واحد ساری

پایان نامه
جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد(M.A)
رشته تکنولوژی آموزشی
عنوان :
بررسی رابطه بین اضطراب رایانه ای و شکاف دیجیتالی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساری

استاد راهنما:
دکتر رضا یوسفی سعید آبادی

استاد مشاور:
دکتر سعید صفاریان همدا نی
دانشجو:
ثریا محسنی

1391

Islamic Azad University
Sari Branch

A Master’s Thesis To Get M.A Degree
Major Instructional Technology

Title:
Survey of the relationship between computer anxiety and the digital divide between students in Islamic azad university sari Branch

Thesis Advisor:

Reza Yousefi(Ph.D)

Consulting Advisor:

Saied Saffarian(Ph.D)

By:

Soraya Mohseni

2012

تقدیم به :

      همه کسانی که لحظه ای بعد انسانی و وجدانی خود را فراموش نمی کنند و بر آستان گران سنگ انسانیت سر فرود می آورند و انسان را با همه تفاوت هایش ارج می نهند.

قدردانی:
بر خود میدانم که از زحمات بیدریغ اساتید محترم جناب آقای دکتر یوسفی و جناب آقای دکتر صفاریان ، و دکتر وحید فلاح ، که مرا در تدوین این پایان نامه یاری و راهنمایی نمودند تشکر و قدردانی نمایم .

فهرست منا بع
عنوان صفحه
چکیده :1
فصل نخست کلیات پژوهش2
1-1مقدمه3
1-2 بیان مساله4
1-3 ضرورت و اهمیت تحقیق6
1-4 اهداف تحقیق7
1-4-1هدف کلی7
1-5 فرضیه های پژوهش7
1-6 تعاریف واژه ها واصطلاحات:8
1-6-1 تعریف نظری8
1-6-2 تعریف عملیاتی9
فصل دوم ادبیات و پیشینه پژوهش10
2-1 : مقدمه11
2-2: فناوری اطلاعات و ارتباطات12
2-3: اینترنت14
2-4: وب (شبکه)15
2-5 جامعه اطلاعاتی15
2-6: شکاف دیجیتالی16
2-7 : تاریخچه شکاف دیجیتالی18
2-8: سطوح شکاف دیجیتالی19
2-9: شاخص های شکاف دیجیتالی20
2-10: عوامل موثر بر شکاف دیجیتالی22
2-10-1: درآمد و اقتصاد:22
2-10-2: نسل و شکاف دیجیتالی24
2-10-3: جنسیت و شکاف دیجیتالی25
2-10-4: سواد رایانه ای27
2-10-5: مهارت و شکاف دیجیتالی27
2-10-6: نگرش نسبت به فناوری اطلاعات و ارتباطات29
2-10-7:میزان تسلط بر زبان انگلیسی30
2-10-8: دسترسی به فناوری اطلاعات وارتباطات30
2-10-8-1 انواع دسترسی31
2-11: جهان و شکاف دیجیتالی33
2-12: ایران و شکاف دیجبتالی34
2-13 : وضعیت ایران درجهان:35
2-14: تئوری های کاهش شکاف دیجیتالی36
2-15: اضطراب36
2-16: اضطراب رایانه38
2-17: سطوح اضطراب رایانه:40
2-18: عوامل موثر بر اضطراب رایانه41
2-18-1: خودکار آمدی و اضطراب رایانه41
2-18-2: نگرش و اضطراب رایانه42
2-18-3: آموزش واضطراب رایانه43
2-19: پیشینه ی پژوهش شکاف دیجیتالی و اضطراب رایانه44
2-19-1: تحقیقات انجام شده در داخل کشور44
2-19-2: تحقیقات انجام شده در خارج از کشور48
2-20 نتیجه گیری53
فصل سوم روش شناسی پژوهش87
3-1 مقدمه:88
3-2 روش شناسی پژوهش88
3-3 قلمرو مکانی و زمانی پژوهش:88
3-4 جامعه آماری:89
3-5 نمونه آماری ، حجم نمونه و روش نمونه گیری89
3-6 روش گرد آوری داده ها:91
3-7 ابزار گرد آوری داده ها:91
3-8 روایی و پایایی پرسشنامه:94
3-8-1 روایی پرسشنامه94
3-8-2 پایایی پرسشنامه94
3-9 روش اجرای پژوهش95
3-10 روش تجزیه و تحلیل داده ها95
3-10-1 روش توصیفی:95
3-10-2 روش استنباطی:95
فصل چهارم تجزیه وتحلیل داده ها96
4-1 مقدمه97
4-2 آمار توصیفی97
4-2-1 توصیف متغیرهای جمعیت شناختی:97
4-2-1-1 جنسیت98
4-2-1-2 مقطع تحصیلی99
4-2-1-3 رشته تحصیلی100
4-3 تحلیل استنباطی یافته ها106
4-3-1 فرضیه اول:.106
4-3-2 فرضیه دوم107
4-3-3 فرضیه سوم107
4-3 -4 فرضیه چهارم108
4-3-5 فرضیه اصلی109
4-3-6 فرضیه پنجم.109
4-3-6-1 فرضیه پنج الف110
4-3-6-2 فرضیه پنج ب111
4-3-6-3 فرضیه پنج پ112
4-3-6-4 فرضیه پنج ت113
4-3-6-5 فرضیه پنج ج113
4-3-6-6 فرضیه پنج چ114
4-3-6-7 فرضیه پنج ح116
4-3-6-8 فرضیه پنج خ117
فصل پنجم نتایج و پیشنهادها118
5-1 مقدمه119
5-2 خلاصه پژوهش119
5-3 یافته های پژوهش121
نتیجه ب از فرضیه پنجم124
نتیجه پ از فرضیه پنجم125
نتیجه ت از فرضیه پنجم.126
5-4 محدودیت های پژوهش127
5-4-1 : محدودیت تحت کنترل پژوهشگر127
5-4-2 : محدودیت خارج از کنترل پژوهشگر127
5-5 پیشنهادهای پژوهش :127
5-5-2 : مبتنی بر یافته های پژوهش127
5-5-1: مبتنی بر تجارب پژوهشگر132
5-5-3 : پیشنهاد به پژوهشگران آینده134
منابع فارسی:106
پیوست ها117
Abstract134
فهرست جدول ها
عنوان صفحه
2-9: شاخص های شکاف دیجیتالی20
جدول 3-1: تعداد کل دانشجویان به تفکیک رشته و مقطع تحصیلی89
جدول 3-2: نسبت هر نمونه به جامعه90
جدول 3-3 نسبت مقطع تحصیلی به رشته ی تحصیلی و تعداد نمونه ها در هر مقطع90
جدول 3-4: ساختار پرسشنامه94
جدول (4-1): توزیع فراوانی نمونۀ مورد مطالعه از لحاظ جنسیت98
جدول (4-2):توزیع نمونه مورد مطالعه از لحاظ مقطع تحصیلی99
جدول (4-3):توزیع نمونه مورد مطالعه از لحاظ رشته تحصیلی100
جدول (4-5):توزیع نمونه مورد مطالعه از لحاظ نگرش نسبت به کاربرد اینترنت102
نمودار(4-5): نمودار توزیع فراوانی نمونۀ مورد مطالعه از لحاظ نگرش نسبت به اینترنت102
جدول (4-6):توزیع نمونه مورد مطالعه از لحاظ مهارت استفاده از اینترنت103
جدول (4-7):توزیع نمونه مورد مطالعه از میزان استفاده از اینترنت104
جدول (4-8):توزیع نمونه مورد مطالعه از لحاظ میزان اضطراب رایانه ای105
جدول شماره(4- 9): نتایج حاصله از آزمون ضریب همبستگی پیرسون در مورد رابطۀ بین آشنایی با فناوری اطلاعات و ارتباطات و اضطراب رایانه ای106
جدول شماره(4- 10): نتایج حاصله از آزمون ضریب همبستگی پیرسون در مورد رابطۀ بین مهارت استفاده از اینترنت و اضطراب رایانه ای دانشجویان107
جدول شماره(4- 11): نتایج حاصله از آزمون ضریب همبستگی پیرسون در مورد رابطۀ بین استفاده از اینترنت و اضطراب رایانه ای دانشجویان107
جدول شماره(4- 12): نتایج حاصله از آزمون ضریب همبستگی پیرسون در مورد رابطۀ بین نگرش ذهنی نسبت به اینترنت و اضطراب رایانه ای دانشجویان108
جدول شماره(4- 13): نتایج حاصله از آزمون ضریب همبستگی پیرسون در مورد رابطۀ بین شکاف دیجیتالی و اضطراب رایانه ای دنشجویان109
جدول(4-14):نتایج توصیفی حاصل از آزمون تحلیل واریانس یکسویه در مورد مقایسه سن و اضطراب رایانه ای دانشجویان110
جدول(4-15) : نتایج حاصل از آزمون تحلیل واریانس یکسویه در مورد مقایسه سن و اضطراب رایانه ای دانشجویان110
جدول(4-16): نتایج حاصل از آزمون تعقیبی دانکن در مورد مقایسه سن و سطح اضطراب رایانه ای111
جدول(4-17) : نتایج توصیفی حاصل از آزمون تحلیل واریانس یکسویه در مورد مقایسه شکاف دیجیتالی بر اساس سن دانشجویان111
جدول(4-18) : نتایج حاصل از آزمون تحلیل واریانس یکسویه در مورد مقایسه شکاف دیجیتالی بر اساس سن دانشجویان112
جدول(4-19): نتایج حاصل از آزمون تی دو گروه مستقل در مورد مقایسه اضطراب رایانه بر اساس جنسیت112
جدول(4-20): نتایج حاصل از آزمون تی دو گروه مستقل در مورد مقایسه شکاف رایانه ای براساس جنسیت113
جدول(4-21): نتایج توصیفی حاصل از آزمون تحلیل واریانس یکسویه در مورد مقایسه رشته تحصیلی و اضطراب رایانه ای دانشجویان113
جدول(4-22): نتایج حاصل از آزمون تحلیل واریانس یکسویه در مورد مقایسه اضطراب رایانه ای بر اساس رشتۀ دانشجویان114
جدول(4-23): نتایج توصیفی حاصل از آزمون تحلیل واریانس یکسویه در مورد مقایسه شکاف دیجیتالی بر اساس رشتۀ دانشجویان114
جدول(4-24): نتایج حاصل از آزمون تحلیل واریانس یکسویه در مورد مقایسه رشته و شکاف دیجیتالی دانشجویان115
جدول(4-25): نتایج حاصل از آزمون تعقیبی دانکن در مورد مقایسه رشته و شکاف دیجیتالی دانشجویان115
جدول(4-26): نتایج حاصل از آزمون تی دو گروه مستقل در مورد مقایسه اضطراب رایانه بر اساس مقطع تحصیلی116
جدول(4-27): نتایج حاصل از آزمون تی دو گروه مستقل در مورد مقایسه شکاف رایانه ای براساس مقطع تحصیلی117
جدول 1 : جنیست و شکاف دیجیتالی118
جدول 2: طبقه بندی کشورهااز نظر دسترسی به IDI119
جدول 3-وضعیت کشورها از نظر دسترسی به شاخص های ICTوسطح درآمد120
جدول 4 : وضعیت ایران در جهان121
جدول 5: میزان دسترسی به اینترنت123
جدول 6: میزان ارجحیت و میزان استفاده از اینترنت124
فهرست نمودارها
نمودار(4-1):نمودار توزیع فراوانی نمونۀ مورد مطالعه از لحاظ جنسیت98
نمودار (4-2):نمودار توزیع نمونه مورد مطالعه از لحاظ دوره تحصیلی100
نمودار(4-3): نمودار توزیع فراوانی نمونۀ مورد مطالعه از لحاظ رشته تحصیلی100
نمودار(4-5): نمودار توزیع فراوانی نمونۀ مورد مطالعه از لحاظ نگرش نسبت به اینترنت102
نمودار(4-6): نمودار توزیع فراوانی نمونۀ مورد مطالعه از لحاظ مهارت استفاده از اینترنت103
نمودار(4-7): نمودار توزیع فراوانی نمونۀ مورد مطالعه از لحاظ میزان استفاده از اینترنت104
نمودار(4-8): نمودار توزیع فراوانی نمونۀ مورد مطالعه از لحاظ میزان اضطراب رایانه ای105

چکیده :
فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) و اینترنت مهمترین راه برای کسب اطلاعات درجامعه ی ما هستند. متاسفانه همه مردم به فناوری اطلاعات و ارتباطات و اینترنت دسترسی ندارند.(سطح اول شکاف دیجیتالی) .و تعداد بسیاری از آنها نیز توانایی استفاده از ICT به روش صحیح آنرا ندارند.( سطح دوم شکاف دیجیتالی) . این پژوهش نشان می دهد که اضطراب رایانه می تواند نقش مهمی در این زمینه داشته باشد.اضطراب رایانه را د ر ساده ترین شکل می توان به عنوان ” ترس ازاستفاده از رایانه ” تعریف کرد. هدف پژوهش حاضر بررسی رابطه بین اضطراب رایانه ای و شکاف دیجیتالی دانشجویان می باشد.این پژوهش با هدف کاربردی و ، توصیفی از نوع همبستگی انجام شده است . جامعه مورد مطالعه، متشکل از 373 نفر از دانشجویان مقاطع کارشناسی وکارشناس ارشد دانشگاه آزاد شهرستان ساری که در رشته های علوم انسانی،فنی و مهندسی وعلوم پزشکی در سال تحصیلی (91-90 )که به صورت تصادفی از نوع طبقه ای انتخاب شدند.
ابزار گرد آوری داده ها ازروش پرسشنامه محقق ساخته و استاندارد می باشد برای تجزیه و تحلیل داده ها وتعمیم نتایج از آزمون ضریب همبستگی پیرسون وآزمونهای تی دو گروه مستقل و تحلیل واریانس یک طرفه متناسب با متغیر های تحقیق و با کمک نرم افزار spss استفاده شده است.یافته های پژوهش نشان داد که بین فرضیه های پژوهش ( دسترسی به فناوری اطلاعات و ارتباطات ، مهارت استفاده از اینترنت ورایانه، میزان استفاده از اینترنت و رایانه، نگرش نسبت به اینترنت ) با اضطراب رایانه رابطه ی معنادارو معکوس وجود دارد. و در مورد فرضیه جمعیت شناختی (سن ، جنس ، مقطع تحصیلی و رشته تحصیلی) با اضطراب رایانه و شکاف دیجیتالی نتایج بدست آمده حاکی از آن است که سن و مقطع تحصیلی در شکاف دیجیتالی مؤثر نیست ولی در اضطراب رایانه مؤثر است. همچنین ،جنسیت و رشته تحصیلی در شکاف دیجیتالی مؤثر است ولی تاثیری در اضطراب رایانه ندارد.

فصل نخست
کلیات پژوهش
1-1مقدمه
فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) مهمترین راه برای کسب اطلاعات د رجامعه هستند. و اینترنت یکی از مهمترین ابزار دسترسی به اطلاعات در عصر اطلاعات به شمار می رود. متاسفانه همه مردم به فناوری اطلاعات و ارتباطات و اینترنت دسترسی ندارند.(سطح اول شکاف دیجیتالی) .و شگفت آور اینکه تعداد بسیاری از مردم توانایی استفاده از ICT به روش صحیح آنرا ندارند و بنابراین نمی توانند از مزایای آن استفاده و بهره شوند.( سطح دوم شکاف دیجیتالی) بدرستی آیا مردم به رسانه های نوین دسترسی و یا به آن دلبستگی ندارند و یا توانایی استفاده از را ندارند؟ فناوری اطلاعات وارتباطات از اهمیت فزاینده ای در زندگی اجتماعی و سازمانی برخوردار است.در حال حاضر در تاسیس جوامع اطلاعاتی دسترسی همه مردم به رسانه های جدید و دانستن چگونگی استفاده از این فناوری ها بسیار مهم است بدون دسترسی به اینترنت و وجود مهارت لازم که همراه با نگرش نسبت به استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات نوین، مردم هرگز نمی توانند به صورت الکترونیکی اطلاعات کسب کنند به همین دلیل است که مسائل مربوط به شکاف دیجیتالی از اهمیت قابل توجهی برخوردار است.(دونات1؛ کرسچ باوم2،یرند توینر3 ، 2009 )رشد شکاف دیجیتالی بین کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه ، جوامع شهری و روستایی ، شهروندان ماهر و آموزش دیده و فاقد مهارت ،جای هیچگونه شک و تردیدی در رابطه با تدوین استراتژی ها و تبعیت از سیاست ها و رویکردها ی مناسب برای نیل به یک جامعه مدرن اطلاعاتی را باقی نگذاشته است. با توجه به اینکه کشور ما از جمله کشورهای در حال توسعه محسوب می شود و گذر از سنت به مدرنیته جز با آموزش مفاهیم و اصطلاحات و فراهم نمودن زمینه های لازم برای ایجاد ، ارتقا و بومی سازی این مفاهیم از طریق آموزش عالی و دانشگاه ها میسر نیست(سیار،1390: 86).شناخت عوامل موثر بر شکاف دیجیتالی و عبور از آنها می تواند فاصله ها ی دیجیتالی را کاهش دهد. یکی از عواملی که می تواند بر شکاف دیجتالی تاثیر بگذارد اجتناب و ترسی است که برخی از دانشجویان در ارتباط با استفاده از رایانه ها و اینترنت و فناوری اطلاعات وارتباطات با آن مواجه می شوند که به اصطلاح به آن اضطراب رایانه گفته می شود .
این پژوهش ، ضمن بررسی عوامل مؤثر بر شکاف دیجیتالی و رابطه آن با اضطراب رایانه ، به معرفی و تجزیه و تحلیل و دلایل وجود شکاف دیجیتالی در بین دانشجویان پرداخته است.
1-2 بیان مساله
یکی از ویژگیهای جهان جدید، پر اهمیت شدن نقش اطلاعات در جوامع انسانی است . چنین رخدادی با مجموعه ای جدید از مسائل وموضوعات در زندگی روزمره این جوامع پدیدار می سازد .
پیشرفت هاي شگرف فناوري اطلاعات و ارتباطات و مظاهر عینی آن در قالب ابزارها و شیوه هاي نوین ارتباطی، تحول عمیقی در سطوح مختلف زندگی اجتماعی و فعالیت هاي روزمره افراد جامعه ایجاد کرده است. هر چند که به کارگیري دستاوردهاي حاصل از فناوري در جوامع امروز امري اجتناب ناپذیر است، آشنایی و علاقمندي آحاد و اقشار مختلف جامعه به این پدیده هاي نوین و به تبع آن، رواج استفاده از آن ها در میان گروه هاي جامعه به دلایل مختلف، یکسان نخواهد بود.(حریری ،زمانی راد،1390 )
در فرایند دیجیتالی شدن، اطلاعات حالتی غیر مادی پیدا می کند و میان اطلاعات و حامل آن جدایی ایجاد می شود. این تحول فن شناختی ، پیامدهای مهمی در حوزه روابط اجتماعی با خود به همراه می آورد .در این راستا به عواملی چون نابرابری اجتماعی و فرهنگی در جهان اشاره دارند . برخی این نا برابری را تحت عنوان شکاف دیجیتالی مورد اشاره قرار می دهند.
شکاف دیجیتالی اشاره دارد به نابرابری دسترسی به فناوری و منابع اطلاعاتی و ارتباطات. دیجیتالی کردن اقتصاد و جامعه ممکن است تفاوتهایی را تولید و شکافی را در میان افراد و خانواده ها ، کسب و کار و مناطق جغرافیای کشو رهای غنی و فقیررا به وجود بیاورد.
رای اغلب مفسران، شکاف دیجیتالی در وهله اول به دسترسی به اینترنت مربوط می شود. تحقیقات، همبستگی نزدیکی بین دسترسی به اینترنت و درآمد، اشتغال، نژاد، جنس و آموزش را نشان می دهد اینترنت در تکامل فناوری رسانه‌ای تحولات کیفی بسیار ایجاد و رسانه‌های جمعی را در پروتکل‌های تکنولوژی همسان خود جذب کرده است. یعنی همه آنها را از طریق کامپیوتر قابل دسترسی می‌کند. با در نظر گرفتن این ظرفیت، کامپیوتر می‌تواند در عین حال کتاب، روزنامه، گیرنده رادیو، دستگاه تلویزیون و تلفن تصویری باشد.
با حضور رایانه های شخصی و فناوری آنها در محیطهای علمی و پژوهشی و حتی منازل ، فضای کار و پژوهش دگرگون شده است . در همین حال دانش فنی رایانه با شتاب چشمگیری متحول می شود و رایانه ها در همه امور زندگی راه می یابد . اما علیرغم این تحول و دگرگونی دانشجویان ، معلمان و حتی متخصصانی وجود دارند که بنابر دلایلی رایانه و قابلیت های آن را طرد می کنند . بسیاری از آنها خود را همگام با سرعت پیش رونده فناوری روز نمی دانند و از کسب مهارتهای لازم به دلیل اضطراب و باورهای غیر منطقی سرباز می زنند . پژوهشگران این حوزه معتقدند عامل اصلی بازدارنده در کار با رایانه را باید در ” اضطراب رایانه ” جستجو کرد.
اضطراب رایانه را توماس ، هاوارد و مورفی4 (1986) چنین تعریف کرده اند: “ترس از کار اجباری و یا محتمل با رایانه ، که ربطی به تهدید واقعی که از سوی رایانه متوجه کاربر باشد ندارد.( نادری و احدی ، 1384 :9 ) اضطراب رایانه به منزله یک سازه روان شناختی ، امروزه توجه زیادی را به خود جلب کرده است و به عنوان ترس از رایانه هنگام کاربرد رایانه تعریف می شود.(هاولکا5، 2002؛ سائده و کایرا 6، 2006؛ رضایی و همکاران ،2007 ، به نقل از مشکانی ،قطب الدینی،محمدخانی ،1389 :57 ).
اضطراب رایانه و دلهره از رایانه ممکن است کاملا موجب امتناع افراد در استفاده از از رایانه شود. همین امتناع افراد و ترس آنها از کار با رایانه باعث می شود که از دیگر افراد که در استفاده از رایانه تبحر دارند عقب بمانند.
با این تعاریف شاید بین کسانی که از اضطراب رایانه رنج می برند و کسانی که این اضطراب را ندارند و مهارت کافی در استفاده از رایانه را داشته باشند شکافی بوجود بیاید . این تحقیق قصد دارد این رابطه را بیابد . بدین معنی که به این هدف برسد که آیا بین اضطراب رایانه و شکاف دیجیتالی دانشجویان رابطه ای وجود دارد؟
1-3 ضرورت و اهمیت تحقیق
سیستمهای آموزشی در حال تحول سریع ناشی از افزایش تولید اطلاعات و پیشرفت های سریع مربوط به فناوری است.برای همگامی با تحولات، دانشجویان، دانش آموزان، معلمان و… نیازمند دانش، مهارت و منابعی برای ارتباط و مدیریت اطلاعات به صورت موثر و کارآمد در محیط الکترونیکی و به طور کلی نیازمند سواد رایانه ایی و اطلاعاتی می باشد.اما گاه دیده می شود که افراد به دلایل گوناگونی از کار با رایانه که ابزار اصلی دسترسی به اطلاعات در دنیای امروزی می باشد، سرباز می زنند و در پی همین دوری از فناوری و رایانه فرد از انبوه اطلاعات موجود بر روی پایگاه های اطلاعاتی که نوعاً دسترسی به آنها از طریق اینترنت میسر است، محروم می مانند.
به عقیده عده ایی از پژوهشگران علت اصلی بازدارنده در کار با رایانه را باید در پدیده ایی به نام “اضطراب رایانه” جستجو کرد ، همین بازدارندگی از استفاده از رایانه و اینترنت و فناوری اطلاعات و ارتباطات بعضی از دانشجویان موجب ایجاد شکافی به نام شکاف دیجیتالی بین آنها که اضطراب دارند و آنهایی که به راحتی از اینترنت به اشکال مختلف ( پست الکترونیک، تبادل مقاله های علمی ، صفحه های خانگی درسی، اتصال به پایگا ههای وب وآموز ش الکترونیکی و…) در محیط های علمی و دانشگاهی استفاده می کنند، شود.
این تحقیق با تمرکز بر حوزه جدیدی از نابرابری ها که از آن به شکاف دیجیتالی یاد می شود می کوشد عوامل مؤثر بر شکاف دیجیتالی را بررسی نماید.
1-4 اهداف تحقیق
1-4-1هدف کلی
بررسی رابطه بین اضطراب رایانه ای و شکاف دیجیتالی دانشجویان .
1-4-2 اهداف ویژه:
هدف اصلی : تعیین رابطه بین اضطراب رایانه ای دانشجویان و شکاف دیجیتالی.
1. تعیین رابطه بین اضطراب رایانه ای دانشجویان ودسترسی به فناوری اطلاعات و ارتباطات
2. تعیین رابطه بین اضطراب رایانه ای دانشجویان و مهارت استفاده از اینترنت و رایانه.
3. تعیین رابطه بین اضطراب رایانه ای دانشجویان و میزان استفاده از اینترنت و رایانه
4. تعیین رابطه بین اضطراب رایانه ای دانشجویان و نگرش ذهنی نسبت به اینترنت.
5. تعیین رابطه بین اضطراب رایانه ای دانشجویان و شکاف دیجیتالی از نظر ویژگی های جمعیت شناختی ( سن؛ جنسیت، رشته تحصیلی و مقطع تحصیلی ).
1-5 فرضیه های پژوهش
فرضیه های ویژه :
فرضیه اصلی : بین اضطراب رایانه ای دانشجویان و شکاف دیجیتالی رابطه وجود دارد.
1. بین اضطراب رایانه ای دانشجویان و دسترسی به فناوری اطلاعات و ارتباطات رابطه وجود دارد
2. بین اضطراب رایانه ای دانشجویان و مهارت استفاده از اینترنت و رایانه رابطه وجود دارد.
3. بین اضطراب رایانه ای دانشجویان و میزان استفاده از اینترنت و رایانه رابطه وجود دارد
4. بین اضطراب رایانه ای دانشجویان و نگرش ذهنی آنها نسبت به اینترنت رابطه وجود دارد.
5. بین اضطراب رایانه ای دانشجویان و شکاف دیجیتالی از نظر ویژگی های جمعیت شناختی ( سن؛ جنسیت، مقطع تحصیلی ،رشته تحصیلی ) رابطه وجود دارد.
1-6 تعاریف واژه ها واصطلاحات:
1-6-1 تعریف نظری
شکاف دیجیتالی7
شکاف ديجيتالي به معناي وجود نابرابري در دسترسي و استفاده از فناوريهاي رسانه‌اي بين کشورهاي توسعه يافته و عقب مانده است. البته ناگفته نماند که با گسترش استفاده از اين فناوري ها پاي شکاف ديجيتال از محدوده بين کشوري، به داخل کشورها نيز کشيده شده است و طبق تعريف سازمان همکاريهای اقتصادي و توسعه؛ شکاف بين افراد، خانوارها، صاحبان حِرَف و مناطق جغرافيائي در جايگاه هاي مختلف اقتصادي اجتماعي در دسترسي و استفاده از تکنولوژي هاي اطلاعاتي و ارتباطي به شکاف ديجيتالي موسوم است (ای سی دی او20018 به نقل از نورایی، 1385)

اضطراب رایانه9:
پدیده اضطراب رایانه ، یکی از موانعی است که منجر به اجتناب افراد از مواجهه با رایانه می شود. (غلامعلی لواسانی، 1388 : 102 ). ا ضطراب رایانه، نوع خاصی از اضطراب است که معمولاً در یک موقعیت خاص رخ و شرم، شکست و یأس و ناامیدی را تجربه کنند .( حسن زاده، 1388 :52 )
اضطراب رایانه را توماس ، هاوارد و مورفی (1986) چنین تعریف کرده اند: “ترس از کار اجباری و یا محتمل با رایانه ، که ربطی به تهدید واقعی که از سوی رایانه متوجه کاربر باشد ندارد.( نادری و احدی ، 1384 :9 )

رایانه:
رایانه یا کامپیوتر10 ماشینی است که از آن برای پردازش اطلاعات استفاده می‌شود جایگاه خاص مورد بررسی کاربردی دقیق تر قرار می گیرد.(خوش کنار، 1383 ، به نقل از سیار،1390: 12)

نگرش11
گوردون آلپورت 12(1935) نگرش را چنین تعریف کرده است: «نگرش یک حالت آمادگی ذهنی و عصبی است که از طریق تجربه سازمان می یابد و بر واکنش خود نسبت به تمامی موضوعات و موقعیتهای وابسته به نگرش تأثیر مستقیم و پویا برجای می گذارد»
1-6-2 تعریف عملیاتی
شکاف دیجیتالی
شکاف دیجیتالی اشاره داردبه فاصله بین دانشجویانی که به فناوری اطلاعات و ارتباطات و بویژه اینترنت دسترسی دارند و مهارت استفاده از آن در فعالیت ها ی مختلف را دار ا می باشند با دانشجویانی که به این فناوری ها دسترسی ندارند و یا مهارت استفاده از آن را به دلایل مختلف کسب ننموده اند.که در این تحقیق از قسمتهای مختلفی مانند دسترسی ،مهارت استفاده و میزان استفاده از اینترنت و رایانه توسط پرسشنامه محقق ساخته و ترجمه شده از متون و مقاله های خارجی مورد بررسی قرار می گیرد.

اضطراب رایانه:
اضطراب رایانه ترسی است که فرد در مواجهه با رایانه و اینترنت دچار آن می شود که این ترس او را از کار با رایانه باز می دارد.در این تحقیق اضطراب رایانه را بوسیله مقیاس 13(CARS) که توسط هنسن14 و همکاران تولیدشده است می سنجد.

رایانه
منظور از رایانه در این پژوهش هر نوع دستگاه پردازش اطلاعات و یا کامپیوتر های خانگی (pc) و یا قابل حمل مانند لپ تاپ ها و نوت بوک ها می باشد.

نگرش
نگرش در این تحقیق عبارت است از پذیرش یا عدم پذیرش فناوری اطلاعات و ارتباطات و نوع نگاهی است که دیگران نسبت به مهارت های خود و همچنین سودمند بودن یاعدم سودمندی اینترنت و فناوری اطلاعات و ارتباطات در زندگی شخصی و کاری افراد ، می باشد که به استفاده از پرسشنامه ی نگرش دیویس در 12 گوبه سنجیده می شود.

فصل دوم
ادبیات و پیشینه پژوهش
2-1 : مقدمه
فناوري اطلاعات و ارتباطات فرصت هاي بي نظيري را براي جوامع بوجود آورده است. با وجود توسعه روزافزون اين فناوري يكي از دغدغه هاي كليدي در سطح بين المللي وجود شكاف ديجيتال بين كشورها و ملت هاي مختلف براي بهره گيري از اين فناوري است.
شکاف دیجیتالی معمولا به عنوان فاصله ای بین آن دسته از افرادی که به اشکال جدید فناوری اطلاعات و ارتباطات دسترسی دارند و کسانی که دسترسی ندارند تعریف می شود. متاسفانه همه مردم به فناوری اطلاعات وارتباطات دسترسی ندارند( سطح اول شکاف دیجیتالی) و شگفت آور اینکه تعداد زیادی از مردم توانایی و مهارت استفاده از ICT 1به روش درست را ندارند. بنابراین نمی توانند از مزایای این فناوری بهره ببرند.(سطح دوم شکاف دیجیتالی) .آیا براستی مردم از رسانه های جدید اطلاع ندارند و یا توانایی استفاده از آن را ندارند؟.(دونات2 ،براند وینر3، کرسچ باوم4، 2009) برای بسیاری از ما این نوع فناوری در قالب رایانه های دیجیتالی تجلی کرده و به ابزاری لازم برای انجام کارها و رفع نیازهای شخصی تبدیل شده است.(درخشان، 1387)همچنین مقدار رو به رشد اطلاعات به مهارت استفاده از اینترنت بستگی دارد، پس اینترنت نیز باید به عنوان یک منبع حیاتی در جامعه معاصر در نظر گرفته شود.(ون دایک5،ون دارسن 62010 )
اگر چه مفهوم شکاف دیجیتالی به دسترسی فیزیکی به فناوری اطلاعات و ارتباطات خطاب می شود. اسپرول7، زوبروف8، و کیسلر 9(1986) دریافتند که برخی از دانشجویان هنگام مواجهه با فن آوری، احساس سردرگمی و عدم کنترل شخصی و اضطراب می شوند. که به این اضطراب ، اضطراب رایانه اطلاق می شود در واقع اضطراب رایانه با عنوان ترس از رایانه ها در هنگام استفاده از آنها، و یا ترس از امکان استفاده از رایانه تعریف شده است (چوآ10، چن11، وونگ12، 1999).
پس یکی از عواملی که در ایجاد شکاف دیجیتالی می تواند مهم باشد ترس از استفاده از رایانه ها و اینترنت است که همان اضطراب رایانه ای است می باشد.
2-2: فناوری اطلاعات و ارتباطات
علم و فن آوري هر دو سازنده تمدن بشر هستند و توسعه هرکدام بدون دیگري ممکن نیست . علم به معنی شناخت عالم هستی و یافتن قوانین حاکم بر طبیعت است . در صورتی که منظور از فن آوري، کاربرد علوم و یافته هاي علمی در عمل با استفاده از رویه ها و مطالعات منظم و جهت دار براي ارضاي خواسته هاي مادي است و غالباً با اختراع ها و کاربرد وسایل و تجهیزات در ارتباط است. فن آوري دانستن چگونگی انجام کار و فرآیند خلاقی است که در آن ابزار، منابع و نظام ها براي حل مسایل به کار گرفته می شوند تا کنترل انسان را در محیط طبیعی افزایش دهند و شرایط زندگی انسان را بهتر سازند.(یونسکو، 1384 )
” فناوری اطلاعات و ارتباطات از تعامل سه بخش بوجود می‌آید. بخش اول رایانه است که به عنوان سخت افزار در فرایند انتقال اطلاعات، عمل می‌کند. بخش دوم، مجموعه داده ها و یا اطلاعات است. در این بخش، داده ها به عنوان محتوا و خمیر مایۀ فرایند انتقال اطلاعات در درون شبکه به جریان می‌افتند. در واقع آنچه در فرایند انتقال اطلاعات اهمیت دارد همین اطلاعات است که توسط دو بخش دیگر جریان می‌یابند. بخش سوم، ارتباطات مخابراتی است که از طریق فیبر نوری؛ ماهواره و یا طرق دیگر باعث اتصال این مجموعه به یکدیگر و مجموعه های دیگر می‌شوند. آنچه از تلفیق این سه بخش بوجود می‌آید؛ همان فناوری اطلاعات و ارتباطات نامیده می‌شود که مثال اصلی آن بزرگراههای اطلاعاتی و یا اینترنت است”. (صراف، 1385: 44)
در تعریف فن آوري اطلاعات می تو ان گفت که به فرآیندهاي جمع آوري، ذخیره سازي، پردازش و بازیابی اطلاعات که در بستر ارتباطی مبتنی برزیر ساخت هاي رایانه اي شکل می گیرد گفته می شود (نواب زاده، 1380 )بدون فناوری اطلاعات و ارتباطات ، ارتباط در سطح بین اللملی و بین افراد غیر ممکن خواهد بود. امروزه با در اختیار داشتن فناوری اطلاعاتی و ارتباطاتی مختلف و پیشرفته، امکان برقراری سریع ارتباط و تبادل سریع اطلاعات بیش از پیش میسر گردیده است. افراد در هر کجا که باشند میتوانند آخرین اطلاعات مورد نیاز خود را در هر زمینه ای دریافت کنند.(ابراهیم آبادی ،1382 ،به نقل از سیار،1390: 13)
فناوری اطلاعات و ارتباطات ابزار قدرتمندی است که ما ناچاریم با آن مواجه شویم، در دنیای امروز گریز از فناوری امکان ناپذیر است. به خصوص آنکه امروز فناوری اطلاعات و ارتباطات نه تنها دائماً در درون خود در حال رشد و نوسازی است ، بلکه با نفوذ سریع و خزنده خود توانسته است در میدان علم و عمل وارد شود و دگرگونی وصف ناپذیری در زمینه های گوناگون پدید آورد. در جامعه استفاده از فناوري اطلاعات و ارتباطات مي تواند اثر عميقي بر مشاغل و زندگي شخصي افراد با ارائه راه حل هايي به منظور دسترسي آسان تر به اطلاعات، راه هاي کاراتر براي ارتباطات و ابزارهاي سازماني بسيار قدرتمند داشته باشد. براي درک اين نکته که چگونه يک جامعه از فناوري اطلاعات و ارتباطات استفاده مي کند ارزيابي تعداد افراد جامعه که به فناوري ها دسترسي دارند و چگونگي استفاده آنها از فناوري ها بسيار با اهميت است. (آمادگی الکترونیکی،1387 :13 )
می توان گفت که فناوری اطلاعات و ارتباطات به مثابه جدیدترین فناوری های ساخت بشر، توانایی گردآوری ، سازماندهی ،ذخیره و بازیابی اطلاعات را در قالب ، صوت و تصویر و متن نوشتاری و عددی دارد که با استفاده از ابزارهای رایانه ای و به کارگیری سیستم های مخابراتی محقق می شود.(جاریانی ، 1382).
2-3: اینترنت
برای بسیاری از ما فناوری اطلاعات وارتباطات در قالب رایانه های دیجیتالی تجلی کرده و به ابزاری لازم برای انجام کارها و رفع نیازهای شخصی تبدیل شده است.در فاصله کوتاهی پس از رواج رایانه ها در دانشگاه ها، پروژ ه های تحقیقاتی برای مرتبط ساختن آن ها با یکدیگر به نحوی که امکان مبادله اطلاعات میان آن ها به وجود آید، آغاز شد. از میان این پروژه ها، پروژه توسعه شبکه، موفقیت بیشتری کسب کرد و به آن چیزی تبدیل شد که امروز آنرا به عنوان «اینترنت » می شناسیم و در حال حاضر بیش از 300 میلیون رایانه را در سراسر جهان به هم مرتبط کرده است.(درخشان،1387)
اینترنت نوعی شبکهء کامپیوتری جهانی است که می‏تواند ارتباط بین کامپیوترهای نقاط دور از هم را به‏منظور مبادلهء داده ها فراهم کند و با این‏که شبکه‏های کامپیوتری دیگری نیز وجود دارند،هیچ‏یک ازنظر بزرگی‏ و اهمیت قابل مقایسه با اینترنت نیستند.اینترنت از چندین شبکه تشکیل‏ می‏شود و مشابه شبکه تلفنی بین المللی است که در آن،به‏جای ارتباط صوتی،ارتباط کامپیوتری برقرار می‏شود و ازاین‏روی،اینترنت می‏تواند همه نوع اطلاعات اعم از متن،صدا،تصویر و ویدئو را با کارایی زیاد،بین‏ کامپیوترهای سرتاسر دنیا که به آن وصل هستند،انتقال دهد.(محمدی‏فر، به نقل از میر حسینی ،1382)
طی ده سال اخیر،اینترنت به یک ابزار مهم ارتباطی میان تمامی گروه های جامعه تبدیل شده و ما برای دسترسی آنی به اطلاعات، ارتباطات اختصاصی، تمامی انواع برنامه های کاربردی، تجاری، روابط کاری و نقل و انتقالات مالی به آن وابسته ایم. قابلیت اطمینان و دسترسی آسان به اینترنت برای موفقیت پایدار و مداوم کشورهای توسعه یافته یک عامل حیاتی به شمار می رود و اهمیت آن برای کشورهای در حال توسعه نیز به سرعت رو به افزایش است. آثار استفاده از رایانه ها نتایج حاصل از انقلاب اینترنت از مرز فواید مستقیم آن ها فراتر رفته و پیش بینی می شود که تاثیرات بیشتری نیز در راه باشند اول از همه اینکه، اینترنت مرزهای جغرافیایی میان کاربران متصل به خود را کمرنگ کرده و روند جهانی سازی را با ارایه قابلیت های رسانه های ارتباطی تسهیل کرده و لذا، هر کسی مستقل از محل فیزیکی خود قادر به برقراری ارتباط با آن است.
ماتیوز 13در سال 2002 نیز اینترنت را به عنوان ابزاري که ریشه در نظام آموزشی دارد بررسی می کند و معتقد است که اینترنت در ابتدا به منزله ابزاري براي اشتراك منابع گسترش داده شد ولی هم اکنون تلاش هاي چشمگیري در حال انجام است تا از آن به عنوان یک وسیله آموزشی استفاده شود زیرا که ابزار مهمی در آموزش عالی محسوب می شود.(صالحی ،حاجی زاده،1389 :42 )
2-4: وب (شبکه)
شبکه جهانی وب 14، که توسط تیم برنرزلی 15 و رابرت کایلیو 16 در مرکز تحقیقات هسته یی اروپا 17 در اوایل دهه 90 میلادی و در شهر ژنو ایجاد شد، سرویس قدرتمندی است که از اینترنت برای ایجاد یک سیستم اطلاعاتی جهانی بهره جسته و بهره وری و جذابیت اینترنت را به مراتب افزایش داده است. هر چند بسیاری از مردم تفاوتی میان شبکه جهانی وب و اینترنت قایل نیستند، ولی، در واقع وب تنها یکی از این خدمات و البته مهمترین آن ها است که اینترنت را به چنین ابزار قدرتمندی برای اطلاع رسانی و برقراری ارتباطات تبدیل کرده است.(درخشان ، 1387: 25)
2-5 جامعه اطلاعاتی
اندیشه های مربوط به پیدایش و گسترش جامعه اطلاعاتی برای نخستین بار در دهه های 1960 و 1970 در آثار علمی تنی چند از اقتصاد دانان و جامعه شناسان دانشگاه های ایالات متحده و بیش از همه در کتاب ها و مقالات فریتز ماکاروپ و دانیل بل مطرح شدند. وبستر18، 1384، جامعه اطلاعاتی را در پنج محور فناورانه ، اقتصادی ، شغلی ، فضایی ( مکانی ) و فرهنگی معرفی می کند وی سپس در بیان محور فناورانه اظهار می دارد که عمومی ترین تعریف از جامعه اطلاعاتی بر نوآوری چشمگیر فناوری تاکید دارد و تصور عمده براین است که پیشرفت علمی در پردازش، ذخیره وانتقال اطلاعات، کاربرد فناوری های اطلاعاتی را در سطح جهان گسترش داده است. (داودی، 1384)
جامعه اطلاعاتی جامعه ای است که از لحاظ زندگی فرهنگی و اقتصادی به طور کامل به فناوری ارتباطات و اطلاعات مرتبط است و نوعی جامعه است که در آن دسترسی به اطلاعات ، به صورت اقتصادی، اجتماعی و فردی، نقشی برجسته ایفاء می کند. فناوری اطلاعات و ارتباطات، مهم ترین عامل توسعه جامعه اطلاعاتی شمرده می شود. حکومت ها تلاش می کنند تا کشورها را به چنین حوزه ای وارد سازند. به عبارتی دیگر جامعه اطلاعاتی جامعه یی که ایجاد، پخش و تولید اطلاعات مهمتر ین فعالیت اقتصادی و فرهنگی در آن است. یک جامعه اطلاعاتی، با جامعه ای که اقتصاد آن زیربنای صنعتی یا کشاورزی دارد، متفاوت است. ابزار ماشینی جامعه اطلاعاتی رایانه ها و ابزار ارتباطات راه دور هستند نه ابزار شخم زنی.(درخشان،1387)
2-6: شکاف دیجیتالی
” نیمه دوم 1900 فناوری اطلاعات و ارتباطات از اهمیت فزاینده ای در زندگی اجتماعی و سازمانی برخوردار بود”(ساویر19، روسن باوناوم20،200)در حال حاضر در تاسیس جوامع اطلاعاتی دسترسی مردم به رسانه های جدید و دانستن چگونگی استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات جدیدبسیار مهم است. بدون دسترسی به اینترنت و بدون وجود مهارت لازم که همراه با نگرش نسبت به استفاده از فناوری اطلاعات وارتباطات جدید است مردم هرگز نمی توانند به صورت الکترونیکی اطلاعات کسب نمایند.و همچنینن نمی توانند توسط سازمانه ها و موسسات از آن آگاه شوند. به همین دلیل است که مسائل مربوط به شکاف دیجیتالی از اهمیت قابل توجهی برخوردار است . الیزابت سی .بوید21 در این زمینه می گوید” فناوری اطلاعات به سرعت در حال تبدیل شدن به یک ابزار عمده برای انتشار و به دست آوردن اطلاعات است .و شکاف دیجیتالی در وافع فاصله ای است بین کسانی که به این ابزار دسترسی دارندو کسانی که ندارند.”(دونات،براند وینر،کرسچ باوم، 2009: 38 )
در طول دهه گذشته ، استفاده از رایانه ر به طرز چشمگیری افزایش یافته است. دانستن و درک رایانه و برنامه های کاربردی امروزه برای همه یک امر ضروری است . با این حال ، بسیاری از کاربران تمایلی برای استفاده از رایانه ندارند و معتقدند که رایانه ها ابزاری کارآمد و مفید نیستند و استفاده از آن نیاز به مهارتهای فنی فردی دارد. این وضعیت را می توان به عنوان “شکاف دیجیتالی ” توصیف کرد که توسعه کامپیوتر و دیگر فناوری ها به همان اندازه برای تمام کاربران در دسترس و قابل استفاده نیست.(چالمرز22،2003،ون دایک ،2006). شکاف دیجیتالی یکی از راه هایی است که نابرابری ها در یک جامعه اطلاعاتی را اندازه گیری می کند.(چوا ، شی 23،2011)
شکاف ديجيتالي به معناي وجود نابرابري در دسترسي و استفاده از فناوريهاي رسانه‌اي بين کشورهاي توسعه يافته و عقب مانده است. البته ناگفته نماند که با گسترش استفاده از اين فناوري ها پاي شکاف ديجيتال از محدوده بين کشوري، به داخل کشورها نيز کشيده شده است و طبق تعريف سازمان همکاريهای اقتصادي و توسعه(24OECD,2001)؛ شکاف بين افراد، خانوارها، صاحبان حِرَف و مناطق جغرافيائي در جايگاه هاي مختلف اقتصادي اجتماعي در دسترسي و استفاده از تکنولوژي هاي اطلاعاتي و ارتباطي به شکاف ديجيتالي موسوم است (نورایی، 1385). مطالعه در مورد شکاف دیجیتالی یک مسئله جنجال برانگیز ، نه تنها در دانشگاهها بلکه در سیاست، اقتصاد و آموزش و پرورش می باشد . اگر چه شکاف دیجیتالی باعث افزایش بسیاری از تحقیقات تجربی در این مورد شده است،هنوز هم توافق کمی بین پژوهشگران در مورد چگونگی ارزیابی و اندازه گیری آن وجود دارد. از نظر علمی ، شکاف دیجیتالی دارای سه بعد می باشد: شکاف در دسترسی به فناوری اطلاعات و ارتباطات– استفاده از فناوری اطلاعات وارتباطات – و برنامه های کاربردی فناوری اطلاعات و ارتباطات(اتول25،2001)
2-7 : تاریخچه شکاف دیجیتالی
“شکاف دیجیتالی” یکی از پدیده های اجتماعی دوره ماست که بیشترین بحثها را داشته است. علاوه بر این یکی از مبهمترین و پیچیده ترین بحث ها نیز به شمار می رود.
قبل از شکاف ديجيتالي در دهه 1990 ، از شکاف آنالوگي که اشاره به وجوه تمايز در دسترسي به رسانه هايي نظير راديو و تلويزيون بود نام برده مي شد. پس از آن هنگامي که اينترنت به طور گسترده به عنوان بزرگترين شکاف اطلاعاتي شناخته شد. شکاف ديجيتالي اولين بار در سال 1999 مطرح شد.( افشار کهن،1388: 83) طبق نظر ایروینگ26 اصطلاح شکاف دیجیتالی از یک منبع ناشناخته گرفته شده است نزدیکترین حدسی که ایروینگ برای منشا این واژه دارد، مربوط به جاناتان وبر و ایمی هارمون27 در لوس آنجلس تایمز است که استفاده از این اصطلاح را در 1996 شروع کرده و تفاوت عقاید مربوط به فن آوری های جدید را به این عنوان نامیدند. اما این انتخاب بدون پیچیدگی نیست. اندی کاروین عضو اتحادیه بنتون با این نظر موافق است که



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید