دانشگاه آزاد اسلامی
واحد علوم و تحقیقات هرمزگان
پایان نامه کارشناسی ارشد رشته : مدیریت آموزشی
گرایش : مدیریت آموزشی
موضوع:
بررسی رابطه بین سرمایه اجتماعی و مشارکت در فعالیتهای فوق برنامه داوطلبانه و پیشرفت تحصیلی دانشجویان دانشگاه آزا داسلامی واحد بندرعباس
استادراهنما:
دکتر حسین زینلی پور
استادمشاور:
دکتر علی اکبر شیخی فینی
نگارنده:
طاهره ناظری
سال تحصیلی:1393-1392
سپاسگزاری:
خدایا،به من توفیق تلاش در شکست،صبر در نومیدی،رفتن بی همراه،جهاد بی سلاح،کار بی پاداش،فداکاری در سکوت،دین بی دنیا،عظمت بی نام،خدمت بی نان،ایمان بی ریا،خوبی بی نمود،مناعت بی غرور،عشق بی هوس،تنهایی در انبوه جمعیت،و دوست داشتن بی آنکه دوست بداند،روزی کن.(دکتر علی شریعتی)
تقدیم:
به سه وجود مقدس:
آنان که ناتوان شدند تا ما به توانايي برسيم…
موهايشان سپيد شد تا ماروسفيد شويم…
و عاشقانه سوختند تا گرمابخش وجود ما و روشنگر راهمان باشند…
 
پدرانمان
                             مادرانمان
                                                                استادانمان
چکیده ………………………………………………………………………………………………………………………..1فصل اول:کلیات تحقیق1-1- مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………..31-2- بیان مساله ………………………………………………………………………………………………………….41-3-ضرورت و اهمیت انجام تحقیق ……………………………………………………………………………..71-4-اهداف تحقیق ………………………………………………………………………………………………………9 1-4-1-اهداف کلی ……………………………………………………………………………………………….9 1-4-2-اهداف جزئی …………………………………………………………………………………………….91-5-سؤالات تحقیق …………………………………………………………………………………………………….91-6- فرضیه ها …………………………………………………………………………………………………………..101-7-تعاريف واژه‏ها …………………………………………………………………………………………………….10فصل دوم:ادبیات تحقیق2-1-مبانی نظری تحقیق ……………………………………………………………………………………………….142-1-1-سرمایه اجتماعی ………………………………………………………………………………………………142-1-2-مفهوم سرمایه اجتماعی از نگاه اندیشمندان ………………………………………………………….152-1-2-1-پاتنام ………………………………………………………………………………………………………….152-1-2-2-بوردیو ………………………………………………………………………………………………………..152-1-2-3-کلمن ………………………………………………………………………………………………………….16 2-1-3-سطوح سرمایه اجتماعی …………………………………………………………………………………..172-1-4-نقش سرمایه اجتماعی در پیشرفت سازمان …………………………………………………………..182-1-5-عناصرسرمايه اجتماعي ……………………………………………………………………………………..212-1-6-فراتحليل و روند سرمايه ي اجتماعي در ايران ……………………………………………………..242-1-7-نمودهاي اختاپوس وار سرمايه ي اجتماعي در حوزه هاي زندگي …………………………..252-1-8-سرمايه ي اجتماعي و مداراي اجتماعي ……………………………………………………………….262-1-9-سرمايه ي اجتماعي و سلامت رواني…………………………………………………………………..272-1-10-سرمايه ي اجتماعي و شادماني و رضايت از زندگي …………………………………………..272-1-11-سرمايه ي اجتماعي و شبكه هاي ارتباطي …………………………………………………………272-1-12-سرمايه ي اجتماعي و رفاه اجتماعي …………………………………………………………………282-1-13-سرمايه ي اجتماعي و جرم و بزهكاري …………………………………………………………….282-1-14- سرمايه ي اجتماعي و خانواده ………………………………………………………………………..302-1-15-سرمايه ي اجتماعي و مشاركت هاي زنان …………………………………………………………302-1-16-رابطه سرمايه اجتماعي و ابعاد توسعه ……………………………………………………………….312-1-17-مديريت سرمايه اجتماعي و نقش آن در ابعاد توسعه ………………………………………….322-1-18-نقش سرمايه اجتماعي در نيل به توسعه ……………………………………………………………352-1-19-نشانه‌هاي ضعف سرمايه اجتماعي در سازمان ……………………………………………………362-1-20-سرمايه اجتماعي در نظام اقتصادي …………………………………………………………………..382-1-21-مشكل سنجش سرمايه اجتماعي ………………………………………………………………………402-1-22-تاریخچه مطالعات سرمایه اجتماعی …………………………………………………………………412-1-23-فعالیت های مکمل ……………………………………………………………………………………….422-1-24-اهمیت و ضروریت فعالیت های مکمل و فوق برنامه ………………………………………….422-1-25-اهداف فعالیت های مکمل و فوق برنامه …………………………………………………………..442-1-26-تعاریف فعالیت های مکمل و فوق برنامه ………………………………………………………….442-1-27-فعالیت مکمل ……………………………………………………………………………………………….442-1-28-فعالیت کمک برنامه و مکمل …………………………………………………………………………..442-1-29-فعالیت فوق برنامه ی درسی ………………………………………………………………………….452-1-30-ماهیت فلسفی فعالیت های مکمل و فوق برنامه ……………………………………………….452-1-30-فعالیت های مکمل و فوق برنامه از دیدگاه فلاسفه ی تعلیم و تربیت ……………………482-1-30-1-دیدگاه ویلیام جیمز ……………………………………………………………………………………482-1-30-2-دیدگاه اسپنسر ………………………………………………………………………………………….492-1-30-3-دیدگاه ادوارد کلاپارد ……………………………………………………………………………….. 502-1-30-4-دیدگاه ژان ژاک روسو ………………………………………………………………………………..502-1-30-5-دیدگاه کمینوس …………………………………………………………………………………………502-1-30-6-نظریه ی هربارت ………………………………………………………………………………………512-1-30-7-نظریه ی جان دیویی ………………………………………………………………………………….512-1-31-پیشرفت تحصیلی ………………………………………………………………………………………….532-1-32-عوامل مهم تاثیر گذار بر پیشرفت تحصیلی ……………………………………………………….552-2-پیشینه تحقیق ………………………………………………………………………………………………………59فصل سوم:روش شناسی تحقیق3-1-روش تحقيق ……………………………………………………………………………………………………….673-2-جامعه آماري ,نمونه آماري و روش نمونه گيري ……………………………………………………..673-3-روش و ابزار جمع آوري اطلاعات ………………………………………………………………………673-4-روايي ……………………………………………………………………………………………………………….683-5-پايایي ……………………………………………………………………………………………………………….683-6-روشهاي تجزيه و تحليل اطلاعات …………………………………………………………………….68فصل چهارم:تجزیه و تحلیل داده ها4-1-توصیف داده های پژوهشی ………………………………………………………………………………….704-1-1-توصیف نمونه تحقیق بر حسب جنسیت ……………………………………………………………..704-1-2-توصیف نمونه تحقیق بر حسب وضعیت تاهل ……………………………………………………714-1-3-توصیف نمونه تحقیق بر حسب شغل …………………………………………………………………724-1-4-توصیف نمونه تحقیق بر حسب وضعیت بومی بودن …………………………………………….734-1-5-توصیف نمونه تحقیق بر حسب مقطع تحصیلی …………………………………………………..744-2-پاسخگویی به سوالات پژوهشی ……………………………………………………………………………754-2-1-پاسخگویی به سوال اول پژوهشی ……………………………………………………………………..754-2-2-پاسخگویی به سوال دوم پژوهشی …………………………………………………………………….774-2-3-پاسخگویی به سوال سوم پژوهشی ……………………………………………………………………804-2-4-پاسخگویی به سوال چهارم پژوهشی …………………………………………………………………834-2-5-پاسخگویی به سوالات پنجم و ششم پژوهشی …………………………………………………..86فصل پنجم:نتیجه گیری و پیشنهادات5-1-نتیجه گیری ………………………………………………………………………………………………………..905-2-پیشنهادات …………………………………………………………………………………………………………925-2-1-پیشنهادات اجرایی ……………………………………………………………………………………………925-2-2-پیشنهادات پژوهشی …………………………………………………………………………………………925-3-محدودیت های تحقیق …………………………………………………………………………………………92منابع و مآخذ ………………………………………………………………………………………………………………93منابع فارسی…………………………………………………………………………………………………………………93منابع لاتین ………………………………………………………………………………………………………………….98پیوست ها ………………………………………………………………………………………………………………….100چکیده لاتین ……………………………………………………………………………………………………………….105
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول4-1:توزیع فراوانی و درصد نمونه تحقیق بر حسب جنسیت ……………………………………………..70
جدول4-2:توزیع فراوانی و درصد نمونه تحقیق بر حسب وضعیت تاهل ……………………………………..71
جدول4-3:توزیع فراوانی و درصد نمونه تحقیق بر حسب شغل …………………………………………………72
جدول4-5:توزیع فراوانی و درصد نمونه تحقیق بر حسب وضعیت بومی بودن ………………………………73
جدول4-6:توزیع فراوانی و درصد نمونه تحقیق بر حسب مقطع تحصیلی …………………………………..74
جدول شماره4-7-خلاصه مدل ………………………………………………………………………………………….. 75
جدول شماره4-8-نتایج تحلیل واریانس ……………………………………………………………………………… 76
جدول شماره4-9-ضرائب معادله رگرسیونی همزمان ……………………………………………………………. .. 77
جدول شماره4-10-خلاصه مدل ………………………………………………………………………………………….. 78
جدول شماره4-11-نتایج تحلیل واریانس ………………………………………………………………………………. 79
جدول شماره4-12-ضرائب معادله رگرسیونی همزمان …………………………………………………………….. 80
جدول شماره4-13-خلاصه مدل ………………………………………………………………………………………….. 81
جدول شماره4-14-نتایج تحلیل واریانس ………………………………………………………………………………. 82
جدول شماره4-15-ضرائب معادله رگرسیونی همزمان …………………………………………………………… 83
جدول شماره4-16-خلاصه مدل …………………………………………………………………………………………. .. 84
جدول شماره4-17-نتایج تحلیل واریانس ………………………………………………………………………….. 85
جدول شماره4-18-ضرائب معادله رگرسیونی همزمان ……………………………………………………….. 86
جدول شماره4-19-خلاصه مدل ………………………………………………………………………………………. 87
جدول شماره4-20-نتایج تحلیل واریانس …………………………………………………………………………. 87
جدول شماره4-21-ضرائب معادله رگرسیونی همزمان ………………………………………………………. 88
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار4-1: توصیف نمونه تحقیق بر حسب جنسیت …………………………………………… 70
نمودار4-2: توصیف نمونه تحقیق بر حسب وضعیت تاهل ………………………………….. 71
نمودار4-3: توصیف نمونه تحقیق بر حسب شغل ………………………………………………. 72
نمودار4-5: توصیف نمونه تحقیق بر حسب وضعیت بومی بودن …………………………. 73
نمودار4-6: توصیف نمونه تحقیق بر حسب مقطع تحصیلی ……………………………….. 74
1چکیده:
این تحقیق تحت عنوان بررسی رابطه بین سرمایه اجتماعی و مشارکت در فعالیتهای فوق برنامه داوطلبانه و پیشرفت تحصیلی دانشجویان دانشگاه آزا داسلامی واحد بندرعباس انجام شد. روش این تحقيق توصيفي از نوع همبستگی می باشد. جامعه آماری شامل کلیه دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندرعباس به تعداد12000نفر می باشد و روش نمونه گیری نیز تصادفی ساده می باشد و همچنین حجم نمونه با استفاده از جدول مورگان به تعداد375 نفر تعیین شد.ابزار تحقیق شامل پرسشنامه سرمايه اجتماعي ناهاپيت و گوشال (1998) و پرسشنامه محقق ساخته مشارکت در فعالیتهای داوطلبانه فوق برنامه دانشجویان می باشد.برای پرسشنامه سرمایه اجتماعی پایایی928/0 وبرای پرسشنامه مشارکت در فعالیتهای فوق برنامه دانشجویان پایایی862/0 بدست آمد.نتایج نشان داد که1- بین سرمایه اجتماعی و پیشرفت تحصیلی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندرعباس رابطه وجوددارد2- بین سرمایه اجتماعی بامیزان مشارکت در فعالیتهای داوطلبانه وفوق برنامه دانشجویان دانشگاه آزاداسلامی واحدبندرعباس رابطه وجوددارد3- بین مولفه های سرمایه اجتماعی(ساختاری,شناختی) و میزان مشارکت در فعالیت های داوطلبانه و فوق برنامه دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندرعباس رابطه وجود دارد.و مولفه های سرمایه اجتماعی(ارتباطی) و میزان مشارکت در فعالیت های داوطلبانه و فوق برنامه دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندرعباس رابطه وجود ندارد.4- بین مولفه های سرمایه اجتماعی(ساختاری) و پیشرفت تحصیلی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندرعباس رابطه وجود ندارد.و بین مولفه های سرمایه اجتماعی(شناختی,ارتباطی) و پیشرفت تحصیلی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندرعباس رابطه وجود دارد.5- بین سرمایه اجتماعی وفعالیتهای فوق برنامه داوطلبانه با پیشرفت تحصیلی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندرعباس رابطه وجود دارد.
کلیدواژه: سرمایه اجتماعی، مشارکت، پیشرفت تحصیلی
فصل اول
کلیات پژوهش
1-1-مقدمه
مشارکت از جمله پدیده هایی است که از دیرباز وجود داشته و همواره با زندگی انسان ها پیوند داشته است. لازمه زندگی جمعی و گروهی وجود همکاری، مساعدت و مشارکت می باشد که متناسب با شرایط اجتماعی در زمان و مکان خاص خود به صورت های مختلف شکل گرفته است.
مشارکت فرآیندی از خودآموزی اجتماعی و مدنی است. زیرا فعالیت برای مشارکت مستلزم تغییر حالت ذهنی و روانی در تمامی سطوح اجتماعی است. این تغییر موجب برقراری مناسبات اجتماعی و انسانی جدید می شود. (طهماسبی،1380). امروزه مشارکت اجتماعی اهمیت مضاعفی نسبت به گذشته پیدا کرده است؛ چرا که سخن از شرایطی است که همه مردم در تعیین سرنوشت خویش دخالت اگاهانه و واقعی پیدا کنند و در ضمن محور اساسی توسعه در زمینه های اقتصادی، سیاسی و فرهنگی نیز محسوب می شود. مشارکت یکی از مولفه های توسعه انسانی محسوب می شود.
از دهه هفتاد میلادی توجه محققان از جنبه های اقتصادی توسعه به سرمایه اجتماعی و انسانی معطوف شده است. توسعه آزای محور تنها به شکوفایی، توانایی و قابلیت انسان ها و قابل دسترس کردن فرصت ها برای همه توجه دارد. در اینجا حقوق انسانی فارغ از طبقه و نژاد مطرح می شود و مشارکت همگانی را طلب می کند و جامعه را به اهداف توسعه ای خود نزدیک تر می سازد(اعظم آزاده،1390).
مفهوم سرمایه اجتماعی یک مفهوم بین رشته ای است که طی دو دهه اخیر مورد توجه پژوهشگران زیادی قرار گرفته است. سرمایه اجتماعی در روابط میان افراد تجسم می یابد و موقعی به وجود می آید که روابط میان افراد به شیوه ای دگرگون شود که کنش را تسهیل کند(کلمن2،1998).
دانشگاه جایگاهی است که در آن برخی از دیدگاه های فرد به محیط بیرون شکل می گیرد. در دانشگاه آزادی عمل و قدرت انتخاب بیشتری با توجه به امکان همکاری، رقابت و رفاقت برای دانشجویان وجود دارد. لذا دانشجویان در قالب دانشگاه با گروهای هم طیف خود ارتباط برقرار می کنند و این باعث می شود که دانشجویان حداقل نقش های اجتماعی یک شهروند را ایفا نمایند، شهروندی که اقدام و عمل به قانون و مقررات اجتماعی و مسئولیت پذری را فرا گرفته باشد. این امر موجب می شود که دانشجویان در قالب فعالیت های فوق برنامه در دانشگاه مهارت های لازم را برای ایفای نقش های متعدد اجتماعی که در آینده باید عهده دار آن شوند از خلال تمرین های مشارکتی در دانشگاه بدست بیاورند که در نهایت موجبات توسعه همه جانبه و پیشرفت در کلیه امور اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی و …. را به ارمغان آورد.
این پژوهش به منظور سنجش رابطه بین سرمایه اجتماعی و مشارکت در فعالیتهای فوق برنامه داوطلبانه و پیشرفت تحصیلی دانشجویان انجام شده و به بررسی رابطه بین متغیرهای مشارکت در فعالیت های فوق برنامه و پیشرفت تحصیلی با رابطه بین سرمایه اجتماعی پرداخته است.
1-2-بیان مسئله:
مفهوم سرمایه اجتماعی یک مفهوم فرارشته ای است که اخیراً مورد توجه بسیاری از شاخه های علوم انسانی قرار گرفته است.منظور از سرمایه اجتماعی شبکه ای از روابط و پیوندهای مبتنی بر اعتماد اجتماعی بین فردی و بین گروهی و تعاملات افراد با گروهها ، سازمانها و نهادهای اجتماعی است که قرین همبستگی و انسجام اجتماعی و برخورداری افراد و گروهها از حمایت اجتماعی و انرژی لازم برای تسهیل کنش ها در جهت تحقق افراد فردی و جمعی می باشند )عبداللهی و موسوی 1386).
سرمایه اجتماعی بطور کلی بر روابط میان انسان ها تمرکز دارد.روابطی که در تمام لحظات زندگ روزمره در طول عمر انسان ها جریان داشته و رفتار و نگرش آنها را تحت تأثیر قرار می دهد.به همین لحاظ سرمایه اجتماعی در هر جایی حاظر است ؛ چه در رفتار با نزدیکان و دوستان در خانه و مدرسه و دانشگاه و چه در رفتار با همکاران وآشنایان در محل کار و تحصیل و چه در رفتار با مردم در جامعه.ادبیات سرمایه اجتماعی ، تا به حال علاوه بر طراحی نظری این مفهوم در پی آن بوده که اهمیت این روابط را از لحاظ تجربی نیز به اثبات برساند )علمی و دیگران ،1384) .
همانطور که بیان شد سرمایه اجتماعی نقش مهمی در توسعه اجتماعی ،فرهنگی،سیاسی و اقتصادی کشور دارد از اینرو شناسایی عوامل موثر در تقویت یا تضعیف سرمایه اجتماعی اهمیت بسزایی دارد. با توجه به اینکه دانشجویان مهمترین سرمایه های انسانی و آینده سازان کشور هستند وقتی که سرمایه اجتماعی و ابعاد آن در بین دانشجویان تشکیل و گسترش میابد،سبب می شود که دانشجویان تلاش گسترده ای را برای توسعه همه جانبه کشور انجام دهند.همچنین آگاهی و اطلاع از میزان سرمایه اجتماعی آنان و دانستن نوع ارتباط آنان با یکدیگر برای هرنوع برنامه ریزی اجتماعی و فرهنگی آنان لازم و ضروری است.
آموزش و تحصیلات از متغیرهای تأثیرگذار بر شکل گیری سرمایه اجتماعی هستند.نهاد اموزشی جزء نهادهای اصلی هر نظام آموزشی محسوب می شود.که در جوامع گذشته تمام ابعاد زندگی انسان را در بر می گرفت ومترادف با اجتماعی شدن بود.پیشرفت تحصیلی را توانایی آموخته شده یا اکتسابی حاصل از درس ارائه شده یا به عبارت دیگر توانایی آموخته شده یا اکتسابی فرد در موضوعات آموزشگاهی می دانند که به وسیله استاندارد شده اندازه گیری می شود(سیف ،1380 ) از آنجایی که در میزان آزمونهای استاندارد برای سنجش پیشرفت تحصیلی دانشجویان وجود ندارد قابل دسترس ترین مقیاس ، معدل درسی افراد است(ذاکری ،1383).
مطالعات بانک جهانی به نکات ظریفی در مورد عوامل موجود در کلاس که در پیشرفت تحصیلی دانشجویان نقش دارند اشاره کرده است . (پورجمشیدی،1381)
– برنامه درسی
– استاد و روش تدریس در تجزیه استادان ،آماده کردن در س و نمره دادن ،مهارت ها
– مدت زمان تحصیلی در دانشگاه و منزل
– مواد و وسایل آموزشی
پیشرفت تحصیلی علاوه بر اینکه خود به تنهای یک هدف به شمار می آید درگیر شدن فعال در مدرسه و انگیزه داشتن نسبت به آن به بسیاری از ویژگیهای روانشناختی منجر میشود ، مثل عزت نفس ، سازگاری (استیبرگ ،1996)3 .و بی اشتیاقی نسبت به مدرسه با مصرف و سوء مصرف مواد الکلی ، افسردگی تجربه زود هنگام مسائل جنسی،جنایت و قانون شگنی در رابطه است(هاوکینز،کانال نوومیلر 1992).4
از سوی دیگر پیشرفت تحصیلی ، یکی از متغیرهای اصلی آموزش و پرورش است و می توان از آن به عنوان شاخص عمده سنجش کیفیت آموزش و پرورش یادکرد.معمولاً پیشرفت تحصیلی بر اساس نتایج آزمونهای نهایی و استاندارد مورد سنجش قرار میگیرد و نمراتی که دانش آموزان در دوره ای مختلف و در دروس مختلف کسب می کنند، نشانی از میزان پیشرفت تحصیلی آنان تلقی می کنند( کوشان و حیدری ع . 1385).
فراغت پدیده ای است اجتماعی و فرهنگی و می توان گفت از آن هنگام که جامعه فرهنگی به وجود آمده این پدیده نیز در زندگی مردمان به صورتی مورد یافته ، مطرح گردیده است.در گذشته این اوقات به صورت کار و بازی تواماً انجام می پذیرفته که بیشتر به خاطر مذهب و اعمال آن این زمان را میگذرانیدند ولی در طول تاریخ و تحولات جوامع، به تدریج کار و بازی از همدیگر جدا شدند و اهمیتی که بشر برای اوقات فراغت خود قائل شد انواع هنرها و بازی ها و … بسط و توسعه باور نکردنی پیدا کردند در تاب مقدمه ای بر جامعه شناسی ایران ، شاپور راسخ خطاب به اوقات فراغت ، آن را چنین تعریف می کند :
” فراغت به اوقاتی اطلاق می شود که در آن آدمی نه تنها از تعهدات شغلی و اقتصادی بلکه از تکالیف شخصی و خانوادگی و اجتماعی آسوده باشد و آن را به طیب خاطر به امور صرف کند.چون تفریح،بازی،ورزش وکارهای ذوقی و تفننی فرهنگی مصرف دارد.”
انسان ها در طول روز عمدتاً دارای دو بخش اصلی از فعالیت ها هستند : فعالیت های مربوط به شغل و اوقات فراغت و یا لحظاتی است که در ان فر بدون احساس اجبار به دور از فعالیتهای شغلی و نیازهای زیستی به فعالیتهایی دست می زند که باعث احساس رضایت می گردد.اوقات فراغت بخشی از زندگی است که میتواند باعث رشد و بزهکاری و نهایتاً سقوط جامعه گردد.فعالیت های جسمانی و ورزشی باعث رشد انسان در ابعاد جسم و روح می شود ومورد توجه بسیاری از جوامع جهت استفاده در سطح کلان قرار گرفته است.جوانان هر کشوری آینده سازان آن کشور هستند و نحوه گذراندن اوقات این قشر در حال حاضر زمینه ساز فعالیتهای آینده آنان در جامعه است.
در حال حاضر نزدیک به دو میلیون نفر از جوانان اینده ساز کشور را قشر دانشجو تشکیل می دهند و این دانشجویان در فردایی مه چندان دور به عنوان مدیر،پزشک،معلم و … به کار و فعالیت میپردازند.پس طبیعی اشت که نحوه گذراندن اوقات فراغت این قشر نسبت به دیگر افراد جامعه حساسیت و اهمیتی مضاعف پیدا کند.به طور کلی می توان گفت که در عین حال که کارکرد اوقات فراغت در وجوه رفع خستگی و تفریح و سرگرمی امور غیرقابل انکار هستند عنایت به کارکرد دیگر آن که ،باعث پیشرفت تحصیل نیز می شود، حائز اهمیت ویژه ای است.البته باید در نظر داشت که این کارکرد مورد انتظار ،اوقات فراغت است و چه بسا که گذراندن اوقات فراغت به گونه ای باشد که خلاف چنین انتظاری رخ نماید.
بطور کلی رفتار هر فرد تابع خصوصیات شخصی او و خصوصیات محیطی است ،یعنی رفتار هر فرد تابع شرایط زمانی محدود و مکانی خاص است ک در آن می زید(رفیع پورفرامرز ،جامعه روستایی و نیازهای آن 1364). با استناد به این نظریه ،فرضیه زیر مطرح میشود :
1- بین رشته تحصیلی و فعالیت های فوق برنامه رابطه معنا داری وجود دارد.
2- دانشجویان مجرد بیشتر از دانشجویان متأهل به فعالیتهای فوق برنامه می پردازند.
3- بین پایگاه اجتماعی و نوعی فعالیت های فوق برنامه رابطه معنادار و مستقیم و جود دارد.
6-1-3 تئوری مربوط به رابطه فراغت و بازی
نظریه اسپنسر مبنی بر استراحت و کسب لذت می باشد.او در این خصوص علت گرایش انسان به تفریح و رها شدن از نیروهای اضافی می داند. مورتین لاروس روانشناس آلمانی،عامل تفریح را نیاز بشر به استراحت و جبران خستگی بیان می کند.توماس میل رهایی از یکنواختی و بدست آوردن تجربیات را عامل پیدایش تفریح و فراغت را رهایی انسان از فعالیت های مداوم و تلاش خسته کننده که نتیجه آن خستگی جسمی و روحی شدید افراد جامعه است می داند.
سوال اصلی این تحقیق این است که بین سرمایه اجتماعی و مشارکت در فعالیتهای فوق برنامه داوطلبانه و پیشرفت تحصیلی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندرعباس چه رابطه ای وجود دارد؟
1-3-اهمیّت و ضرورت انجام تحقیق
واقعیت مهم آن است که همه پیشرفت های شگفت انگیز انسان در دنیای امروز زاییده یادگیری است.انسان بیشترتواناییهای خودرا ازطریق یادگیری بد ست می آورد،از طریق یادگیری رشد فکری پیدا می کند و تواناییهای ذهنی اش فعلیت پیدا می یابد،بنابراین می توان چنین نتیجه گیری کرد که همه پیشرفت های بشرد رنتیجه یادگیری بدست می آید.0(بیابانگرد،1372 ) .پیشرفت تحصیلی علاوه بر اینکه خود به تنهایی یک هدف به شمار می آید؛ بلکه به درگیر شدن فعال در مدرسه و انگیزه داشتن نسبت به آن به بسیاری از ویژگیهای روان شناختی منجر می شود، مثل عزت نفس ،سازگاری ،مسئولیت پذیری و صلاحیت در مقابل( جسر،1997؛استینبرگ ،1996)5. از سوی دیگر پیشرفت تحصیلی ، یکی از متغیر های اصلی آموزش و پرورش است و می توان از آن به عنوان شاخص عمده سنجش کیفیت آموزش و پرورش یاد کرد. معمولاً پیشرفت تحصیلی بر اساس نتایج آزمون های نهایی و استاندارد مورد سنجش قرار می گیرد و نمراتی را که دانش آموزان در دو ره های مختلف تحصیلی و در دروس مختلف کسب می کنند ،نشانی از میزان پیشرفت تحصیلی آنها تلقی می شود.(کوشان و حیدری ،1385) .
وقتی که سرمایه اجتماعی وابعادآن دربین دانشجویان تشکیل وگسترش می یابد،سبب می شودکه دانشجویان تلاش گسترده ای رابرای توسعه ای همه جانبه کشورانجام دهند.همچنین آگاهی واطلاع ازمیزان سرمایه اجتماعی آنان ودانستن نوع ارتباط آنان بایکدیگربرای هرنوع برنامه ریزی اجتماعی وفرهنگی آنان لازم وضروری است لذانیازاست که دراین زمینه تحقیقاتی صورت گرددتاوضعیت سرمایه اجتماعی دربین این گروه مشخص گردد.
اهمیت عملی:این پژوهش به تعمیم پذیری یافته های تحقیقات قبلی کمک خواهدکردودانشی رابه دانش موجوداضافه می نماید.
توضیحات:اگرمیزان یاشناسایی عوامل ومتغیرهای تاثیرگذاربرپیشرفت تحصیلی به افزایش کیفیت آموزش کمک خواهد کرد.یافته های این تحقیقات مورداستفاده متخصصین ،مدیران آموزشی،دانشجویان،سیاست گذاران آموزشی وبرنامه ریزان قرارخواهد گرفت(.فاتحی،1382).
1-4-اهداف تحقیق
1-4-1 هدف کلی:
هدف کلی این پژوهش تعیین رابطه بین سرمایه اجتماعی و مشارکت در فعالیتهای فوق برنامه داوطلبانه و پیشرفت تحصیلی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندرعباس تعیین وضعیت بین سرمایه اجتماعی و مشارکت در فعالیت های فوق برنامه داوطلبانه و پیشرفت تحصیلی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحدبندرعباس است.
1-4-2 اهداف جزئی:
1- تعیین رابطه بین سرمایه اجتماعی با پیشرفت تحصیلی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندرعباس
2- تعیین رابطه بین مشارکت در فعالیت های فوق برنامه و پیشرفت تحصیلی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندرعباس
3- تعیین سهم سرمایه اجتماعی و مشارکت در فعالیتهای فوق برنامه و پیشرفت تحصیلی دانشجویان دانشگاه آزاد ا اسلامی واحدبندرعباس
1-5 سوالات تحقیق:
1-آیا بین سرمایه اجتماعی و پیشرفت تحصیلی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندرعباس رابطه وجوددارد؟
2- آیا بین سرمایه اجتماعی بامیزان مشارکت در فعالیتهای داوطلبانه وفوق برنامه دانشجویان دانشگاه آزاداسلامی واحدبندرعباس رابطه وجوددارد؟
3-آیا بین مولفه های سرمایه اجتماعی بامیزان مشارکت وفعالیتهای داوطلبانه فوق برنامه دانشجویان دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندرعباس رابطه ساده وچندگانه وجود دارد؟
4-آیا بین مولفه های سرمایه اجتماعی باپیشرفت تحصیلی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندرعباس رابطه ساده وچندگانه وجود دارد؟
5-آیا بین سرمایه اجتماعی و فعالیت های فوق برنامه داوطلبانه و پیشرفت تحصیلی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندرعباس رابطه ی چند گانه وجود دارد؟
6-سهم سرمایه اجتماعی و مشارکت در فعالیت های فوق برنامه داوطلبانه در پیشرفت تحصیلی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندرعباس چقدر است؟
1-6 فرضیه ها
– بین سرمایه اجتماعی و پیشرفت تحصیلی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندرعباس رابطه وجوددارد.
– بین سرمایه اجتماعی بامیزان مشارکت در فعالیتهای داوطلبانه وفوق برنامه دانشجویان دانشگاه آزاداسلامی واحدبندرعباس رابطه وجوددارد.
– بین مولفه های سرمایه اجتماعی بامیزان مشارکت وفعالیتهای داوطلبانه فوق برنامه دانشجویان دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندرعباس رابطه ساده وچندگانه وجود دارد.
– بین مولفه های سرمایه اجتماعی باپیشرفت تحصیلی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندرعباس رابطه ساده وچندگانه وجود دارد.
– بین سرمایه اجتماعی و فعالیت های فوق برنامه داوطلبانه و پیشرفت تحصیلی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندرعباس رابطه ی چند گانه وجود دارد.
1-7- تعريف واژه‏ها و اصطلاحات:
تعاریف مفهومی
سرمایه اجتماعی :
اولین متغیر مورد بررسی در پژوهش حاضر سرمایه اجتماعی است. مفهوم سرمایه اجتماعی از جمله مفاهیم مدرن است که در گفتمان علوم اجتماعی و محافل سیاسی معاصر در سطوح مختلف استفاده شده است.در کلی ترین سطح ،سر مایه اجتماعی موضوعاتی اعم از شدت و کیفیت روابط وتعاملات بین افراد و گروهها ،احساس تعهد و اعتماد دوجانبه نسبت به هنجارها و ارزش های مشترک راشامل می گردد و به عنوان یک حس تعلق و همبستگی ،پایه مهم پیوستگی اجتماعی در نظرگرفته می شود(بهزاد،1382:44).بحث سرمایه اجتماعی قبل از سال 1916 در مقاله ای توسط هانی فان برای نخستین بار مطرح شد(الوانی و نقوی 1380:10).
پاتنام سرمایه اجتماعی را مجموعه ای از مفاهیم چون اعتماد،هنجارها و شبکه ها می داند که موجب ایجاد ارتباط و مشارکت بهینه یک اجتماع شده ودر نهایت منافع متقابل آنان را تأمین خواهد کرد.
پیشرفت تحصیلی :
اصطلاح پیشرفت تحصیلی به میزان یادگیری آموزشگاهی فرد به صورتیکه توسط آزمونهای مختلف درسی مثل حساب ، دیکته ،جغرافیا و نظایر اینها سنجیده می شود اشاره می کند.(شمس ،1387)تا قبل از سال 1950 میلادی با تحقیقات مک کللند و همکارانش علاقه ای به بعد انگیزش پیدا شد.نتایج این تحقیق ،روانشناسان را به متغیرهای مهم تر از آزمون های هوش یعنی عوامل شناختی و انتظارات آشنا کرد.(سیف ،1357 )
پیشرفت تحصیلی را توانایی آموخته شده یا اکتسابی حاصل از درس ارائه شده یا به عبارت دیگر توانایی آموخته شده یا اکتسابی فرد در موضوعات آموزشگاهی می دانند که به وسیله آزمون های استاندارد شده اندازه گیری می شود.(سیف ،1380)
فعالیت های فوق برنامه داوطلبانه :
خط مشی حوزه امور فرهنگی وفوق برنامه دانشگاهها ،پشتیبانی مشارکت داوطلبانه و فعالیت خودجوش دانشجویان مستعد و علاقمندی است که متقاضی اجرای برنامه علمی ،فرهنگی و هنری در سطح دانشگاه و نیز اجرای برنامه های بین دانشگاهی و ملی در قالب ارائه طرح های پیشنهادی به دفتر امور فرهنگی وزارت علوم تحقیقات و فناوری است .در وزارت علوم تحقیقات و فناوری که محل و مأمن حضور فرهیختگان کشور می باشد،جایگاه و نقش پژوهشی به عنوان مبنای برنامه ریزی واتخاذ تصمیم بر همگان روشن است . رکن اصلی این نهادراجوانان دانشجو که سرما یه های اصلی و آینده سازان کشور می باشند تشکیل می دهد.بی تردید توفیق در دستیابی به اهداف عالی و پیشرفت کشور ،مر هون جهدوجهاد و تکاپوی فکری و عملی وتلاش و سازندگی نسل جوان به ویژه دانشجویان است.از این رو وزارت علوم تحقیقات وفناوری بادرک زمانشناسانه دز تحولات جهانی در عرصه منابع نیروی انسانی داوطلب وبه منظور فعالیت های مختلف دانشجویی و افزایش انگیزه آنان و ایجاد شورونشا ط اجتماعی و کمک به توسعه وفاق وسازگاری جمعی وبه ویژه توجه به اصل تغییر نیازها وبا تآکید براصل مشتری مداری وتوانمندسازی دانشجویان در عرصه های مختلف از جمله فعالیت های ورزشی مبادرت به راه اندازی انجمن ها ،کانون ها،شوراها و نهادهای مختلف نموده است.
از جمله فعالیتهای فوق برنامه که لیست آن ازمعاونت فرهنگی وزارت علوم وتحقیقات وفناوری گرفته شده:1-کانون های فرهنگی وهنری 2-انجمن های علمی 3-تشکل های سیاسی می باشد.
تعاریف عملیاتی
سرمایه اجتماعی: نمره ای است که نمونه تحقیق از پرسشنامه سرمايه اجتماعي ناهاپيت و گوشال (1998) به دست می آورند
فعالیتهای داوطلبانه فوق برنامه: نمره ای است که نمونه تحقیق از پرسشنامه محقق ساخته فعالیتهای داوطلبانه فوق برنامه به دست می آورند
پیشرفت تحصیلی:منظور معدل ترم گذشته نمونه تحقیق می باشد.

فصل دوم:
مروری بر مطالعات انجام شده
2-1-مبانی نظری تحقیق
2-1-1-سرمایه اجتماعی
اگر سرمایه فیزیکی چیزی است که در ساختمان، زمین یا تجهیزات و مواد وجود دارد، سرمایه مالی چیزی است که یک فرد در بانک دارد(پول) و سرمایه انسانی هم چیزی است که در ذهن وجود دارد (آموزش مهارت‌های مختلف)، سرمایه اجتماعی چیزی است که در روابط یا شبکه‌های خود با دیگر افراد داریم. از این حیث سرمایه اجتماعی آنگونه که از اسم آن پیداست، به مشارکت اجتماعی و همبستگی بیشتر ملی کمک می‌رساند. بر این اساس هم‌اکنون دانشمندان علوم انسانی بر اهمیت این نوع سرمایه در حفظ انسجام اجتماعی تأکید دارند. در مطلبی که از پی می‌آید، پس از تاریخچه این مفهوم نزد جامعه‌شناسان بزرگ معاصر به اهمیت آن در معادلات اجتماعی اشاره می‌شود.
بحث سرمایه اجتماعی در سال1919 در مقاله‌ای توسط هنیفن6 از دانشگاه ویرجینیای غربی برای نخستین‌بار مطرح شد. وی یک تصویر اجمالی از سرمایه اجتماعی ارائه داد که بیشتر متوجه ابعاد انسانی و تربیتی این واژه بود اما با وجود اهمیت آن در تحقیقات اجتماعی تا سال1960 میلادی که توسط جین جاکوب در اثرش به نام مرگ و زندگی شهرهای بزرگ آمریکایی در برنامه‌ریزی شهری به کار برده شد، شکل جدی به‌خود نگرفت. به اعتقاد او، برای یک شهر شبکه‌ها نقش اجتماعی را دارند.
جین جاکوب سرمایه اجتماعی را شبکه‌های اجتماعی فشرده‌ای می‌داند که در محدوده‌های قدیمی شهری در ارتباط با حفظ نظافت، نبودن جرم و جنایات خیابانی و دیگر تصمیمات در مورد بهبود کیفیت زندگی در مقایسه با عوامل نهادهای رسمی مانند نیروی حفاظتی، پلیس و نیروهای انتظامی، مسئولیت بیشتری از خود نشان می‌دهند. سپس این مفهوم در اقتصاد مورد استفاده قرارگرفت ولی در واقع این جیمز کلمن و تحقیق او در زمینه مشارکت در امر مدرسه در شهر شیکاگو بود که سبب جلب توجه امروزی به این مفهوم شد. سپس بوردیو و بعد در دهه1990 پاتنام7 از این مفهوم برای مطالعه نهادهای دمکراتیک در ایتالیا استفاده کردند. اکنون در ذیل به تعریف این مفهوم از نگاه اندیشمندان می‌پردازیم
2-1-2-مفهوم سرمایه اجتماعی از نگاه اندیشمندان
2-1-2-1-پاتنام
اولین توصیه‌های پاتنام به بحث‌های سرمایه اجتماعی از اواخر مطالعات وی در طرح دولت محلی در ایتالیا آغاز شد. او با به‌کارگیری مفهوم سرمایه اجتماعی می‌خواست تفاوت‌های موجود در التزام شهروندی را با وضوح بیشتری به نمایش درآورد. او ابتدا به ارائه بحث‌های مفصل شواهد خود در مورد عملکرد نهادهای نسبی و سطوح التزام شهروندی پرداخت و سپس تعریف خود را از سرمایه اجتماعی ارائه کرد: سرمایه اجتماعی اشاره‌کننده به مشخصات تشکیلات اجتماعی است؛ مشخصاتی چون اعتماد، معیارها و شبکه‌ها که می‌توانند با تسریع فعالیت‌های هماهنگ، کارایی جامعه را بهبود بخشند. تعریف سرمایه اجتماعی توسط پاتنام در دهه 1990 کمی تغییر یافت. او در سال 1996 بیان داشت: منظور من از سرمایه اجتماعی، مشخصات زندگی اجتماعی- شبکه‌ها، معیارها و اعتماد – است که سبب می‌شود تا شرکت‌کنندگان در فعالیت مشترک کاراتری برای تعقیب اهداف مشترک خود وارد شوند. 3عنصر اصلی اولیه از سال1993 تغییری نیافته‌اند اما عنصر جدید ارائه شده « شرکت‌کنند‌گان» است که در واقع به جای جامعه از منافع سرمایه اجتماعی سود می‌جوید. پس از این پاتنام در اثر معروف خود اینگونه می‌گوید: هسته اصلی سرمایه اجتماعی همان شبکه‌های با ارزش است… ارتباطات اجتماعی بر مولدیت افراد و گروه‌ها تأثیر‌گذار است. از نظر او، ارتباطات اجتماعی یعنی ارتباطات بین افراد، شبکه‌های اجتماعی و معیارهای تعامل و اعتمادی که ایجاد می‌شود.
2-1-2-2-بوردیو8
بوردیو به آسانی به مفهوم سرمایه اجتماعی دست یافت و در حالی که کلمن و پاتنام با سنت آمریکای شمالی مشغول جست‌وجو در افکار سیاسی و اجتماعی بودند، بوردیو در واقع یک جامعه‌شناس اروپایی علاقه‌مند به مسئله دوام طبقه اجتماعی و دیگر انواع تعدی در مسئله بی‌عدالتی به شمار می‌آمد.
تعریف واژه‌ها توسط بوردیو، با توجه خاصی که به مفهوم سرمایه فرهنگی داشت، متفاوت از تعریف دیگران بود. وی در تحقیق به یاد‌ماندنی خود در مورد ذائقه و تشخیص در میان طبقه متوسط فرانسوی‌ها، که توجهی خاص به شاخص‌های عملی سرمایه اجتماعی کرده بود، فقط یک شاخص سرمایه اجتماعی را ارائه داد؛ عضویت در باشگاه‌های گلف که چرخ‌های زندگی حرفه‌ای را روغن‌کاری می‌کرد.بوردیو برای نخستین‌بار در سال 1973سرمایه اجتماعی را اینگونه تعریف کرد: سرمایه اجتماعی عبارت است از سرمایه ارتباطات اجتماعی که درصورت لزوم حمایت‌های مفید را ایجاد می‌کند؛ سرمایه‌ای از مقبولیت و احترام که غالبا زمانی که شخص می‌خواهد توجه مردم را در یک موقعیت اجتماعی مهم جلب کند، ضروری است و شاید مانند پول در حرفه سیاسی به‌کار آید. او بعدا این تعریف را اصلاح کرد و گفت: سرمایه اجتماعی عبارت است از مجموع منابع فیزیکی در دسترس فرد یا گروهی که دارای شبکه نسبتا بادوامی از ارتباطات نهادینه شده با آشنایی‌های دوجانبه محترم هستند.
2-1-2-3-کلمن 9
همانند بوردیو، علاقه کلمن به سرمایه اجتماعی ناشی از کوشش‌های وی در تشریح ارتباطات فی‌مابین نابرابری اجتماعی و توفیقات در تحصیلات است. کلمن تعریف گسترده‌تری از سرمایه اجتماعی را در تالیف جامعه‌شناسی منطقی ارائه کرد. او سرمایه اجتماعی را به قرار زیر تعریف کرد: مجموعه منابعی که همراه ارتباطات فامیلی و مؤسسات اجتماعی جامعه است و در توسعه اجتماعی و ادراکی کودک یا فرد جوان مفید واقع می‌شود. این منابع برای افراد مختلف یکسان نبوده و در توسعه سرمایه انسان، کودکان و جوانان مزیت فوق‌العاده‌ای به حساب می‌آید. کلمن، اعتماد و تعهد را لازمه سرمایه اجتماعی یک گروه می‌داند. به‌نظر او، سرمایه اجتماعی ترکیبی از ساختارهای اجتماعی مانند اشکال سرمایه مولد است و بدون آن نیل به برخی از اهداف میسر نیست.
سرمایه اجتماعی منبعی برای کنش افراد است. برای مثال، گروهی از افراد که واقعا به یکدیگر اعتماد دارند در قیاس با گروهی که فاقد چنین اعتمادی در بین خود هستند از قوای همکاری بیشتری با یکدیگر برخوردارند. در یک اجتماع روستایی یک کشاورز علوفه را از کشاورز دیگر می‌گیرد و ابزار و ادوات کار کشاورزی را به‌طور گسترده به یکدیگر قرض می‌دهند. سرمایه اجتماعی اجازه داده که هر کشاورز کارش را با حداقل سرمایه فیزیکی در قبابل ابزارها و تجهیزات لازم انجام دهد.کلمن تأکید می‌کند که سرمایه اجتماعی ضرورتا از بافت ویژه‌ای برخوردار است. در واقع سرمایه اجتماع در رابطه اجتماعی و هنجارهای اجتماعی موجود بین گروه‌هایی که کار مشارکتی را تسهیل می‌کنند وجود دارد اما این ضرورتا قابل انتقال به دیگر بافت‌ها نیست.کلمن بر سودمندی سرمایه اجتماعی به‌عنوان منبعی برای همکاری، روابط دوجانبه و توسعه اجتماعی تأکید می‌ورزد. به‌نظر کلمن، عواملی چون کمک، ایدئولوژی، اطلاعات و هنجارها به ایجاد و گسترش سرمایه اجتماعی کمک می‌کنند.
2-1-3-سطوح سرمایه اجتماعی
برخی نویسندگان، سرمایه اجتماعی را در 2سطح سازمانی و ملی بررسی و مطالعه کرده‌اند:
سطح ملی :
سرمایه اجتماعی در این سطح، اشاره به شبکه‌ها، تعاملات و هنجارهایی دارد که کیفیت و کمیت تعاملات اجتماعی را شکل می‌دهد. سرمایه اجتماعی فقط مجموع نهادهایی که جامعه را تشکیل می‌دهند، نیست بلکه سبب انسجام این نهاد‌ها نیز می‌‌شود. سرمایه اجتماعی مجموعه‌ای از هنجارهای موجود در سیستم اجتماعی است که موجب ارتقای سطح همکاری اعضای آن جامعه شده و موجب پایین آمدن سطح هزینه‌ای تبادلات و ارتباطات می‌شود.
سطح سازمانی:
در تحقیقات کوهن و پروساک (2001) به ایده بررسی سرمایه اجتماعی در سطح سازمان‌ها اشاره شده است. افرادی مانند کوهن و پروساک اعتقاد دارند که سرمایه اجتماعی می‌تواند به توسعه اقتصادی کمک کند. برخی از مزایای مورد اشاره توسط این افراد به شرح زیر است:
“به اشتراک گذاشتن بهتر دانش، ایجاد روابط مبتنی بر اعتماد، ایجاد روح تعاون (درون سازمان، بین سازمان و مشتریان و شرکا)، کاهش نرخ جابه‌جایی، کاهش هزینه های استخدام، کمک به آموزش، ابقای دانش سازمانی، کاهش تغییرات نیروی کار، افزایش فعالیت مرتبط با ثبات سازمانی و درک مشترک”.
کلارک سون سرمایه اجتماعی را به‌عنوان فرایند حل مشکل توصیف می‌کند. یک شخص به تنهایی نمی‌تواند سرمایه اجتماعی را ایجاد کند، ولی منبعی است برای افرادی که در شبکه روابط اجتماعی کم و بیش بلندمدت قرار می‌گیرند.اهمیت سرمایه اجتماعی سازمانی در این است که سبب اجتماع افرادی می‌شود (گروه‌ها، تیم‌ها، سازمان‌ها و…) که با همدیگر به‌طور موفقیت‌آمیز کارها را به پایان می‌رسانند.
سرمایه اجتماعی در تعریفی دیگر در سه سطح مطرح و بررسی شده است:
الف) سطح فردی ب) سطح گروهی ج) سطح اجتماعی
پاتنام و فوکویاما در مطالعاتشان بیشتر به سطح اجتماعی پرداخته‌اند. از نظر پاتنام سرمایه اجتماعی موجب شده تا نهاد‌های دمکراتیک حکومتی بهتر وظایف خود را انجام دهند و از نظر فوکویاما، سرمایه اجتماعی نظم اجتماعی را به طریق مؤثر و کارآمد حفظ می‌کند و تداوم می‌بخشد.
2-1-4-نقش سرمایه اجتماعی در پیشرفت سازمان
1-تشويق و تقويت نهادهاي اجتماعي، صنفي و حرفه‌اي:
تشويق به ايجاد و تقويت نهادهاي اجتماعي يكي از راه‌حلهاي ساختاري براي افزايش سرمايه اجتماعي است. نتيجه فعاليت گروهي موفق تقويت شبكه‌هاي اعتماد است. ايجاد چنين نهادهايي در سطوح سازماني نيز امكانپذير است. تشكيل گروهها و انجمنهاي تخصصي و حرفه‌اي در سازمانها با مشاركت داوطلبانه كارشناسان و متخصصان مي‌تواند موجب افزايش سرمايه اجتماعي در سازمانها شود. بنابراين نقش مديران رسمي سازمان در اين رابطه را مي‌توان تشويق و هدايت كلي ايجاد و تقويت چنين نهادهايي دانست.
2- برنامه‌ريزي براي غني‌سازي فرهنگ اجتماعي و سازماني: سرمايه اجتماعي منتج از ويژگيهاي فرهنگي يك سيستم اجتماعي است. به بيان ديگر سرمايه اجتماعي تبلور اقتصادي فرهنگ اجتماعي يا سازماني مبتني بر اعتماد و مشاركت افراد است. بنابراين هرگونه اقدامي از طرف مديران براي غني‌سازي فرهنگ سازماني مي‌تواند موجب افزايش سرمايه اقتصادي شود.
3- توجه به ارتقاي سرمايه اجتماعي در آموزشهاي عمومي و آموزش كاركنان:
يكي از مهمترين فرايندهاي موجود در جوامع براي ايجاد سرمايه اجتماعي، نظامهاي آموزشي است. گذر افراد از آموزشهاي عمومي در تمامي سطوح و نيز آموزشهاي دانشگاهي، نقش اصلي را در ايجاد اين نوع سرمايه‌ داراست. مؤلفه‌هاي فرهنگي در سطح جامعه به شدت متأثر از عملكرد نظامهاي آموزشي و تربيتي هستند. در سطح سازماني نيز دوره‌هاي آموزشي كاركنان مي‌توانند بستر مناسبي براي تقويت سرمايه اجتماعي باشند.
يكي از مسائلي كه موجب از ميان رفتن سرمايه اجتماعي در سازمان مي‌شود، جدايي مديران از كاركنان و سازمان (نظير ساختار سلسله مراتبي) است. مديران از راههاي مختلف مي‌توانند به ايجاد توسعة سرماية اجتماعي در سازمان ياري رسانند كه بعضي از آنها مربوط به جامعه (در سطح كلان) و بقيه مربوط به درون سازمان (در سطح خرد) است كه عبارتند از:
1- پايبندي به اخلاقيات:
مديراني كه اصول اخلاقي را در عملكردها و تصميمات سازماني به كار مي‌گيرند، با ايجاد روابطي مبتني بر اخلاقيات سرمايه اجتماعي ايجاد مي‌كنند. البته در تعريف و تبيين اصول اخلاقي دشواريهاي بسياري وجود دارد و به سادگي نمي‌توان اصول اخلاقي واحدي را كه مورد توافق و قبول همگان باشد، به دست آورد
2- احساس مسئوليت اجتماعي:
سازمان و جامعه با هم در تعاملي پويا قرار دارند و در اين رابطه است كه افراد و اعضاي جامعه مايل‌اند سازمان در مقابل آنان احساس مسئوليت كند و تنها به فكر سود و نفع سازماني نباشد. هر گاه شهروندان اطمينان حاصل كنند كه مديريت سازمانها نسبت به آنها احساس مسئوليت مي‌كنند و به پاسخگو بودن در مقابل جامعه مي‌انديشند، تلقي مثبتي در مقابل سازمان پيدا مي‌كنند و در پرتو اين جو اطمينان و اعتماد سرمايه اجتماعي توليد مي‌شود.
3- وحدت با جامعه:
يكي از مسائلي كه موجب از ميان رفتن سرمايه اجتماعي مي‌شود، جدايي مديران با جامعه است كه به صورت عارضه متفاوت بودن «ما» و «آنها» جلوه مي‌كند. در چنين حالتي مديران خود را با ديگران متفاوت مي‌بينند و بين خود و مراجعه‌كنندگان جدايي احساس مي‌كنند. اين نوع نگرش بر تصميمات و رفتارهاي مديران اثر منفي به جاي مي‌گذارد و اعتماد جامعه را از سازمان سلب مي‌كند. براي ايجاد سرمايه اجتماعي مديران بايد بر اين جدايي غلبه و نوعي يگانگي و وحدت با ديگران احساس كنند. آنها بايد بدانند كه كاركنان، مراجعان، مشتريان، شهروندان و همسايگان «آنها» نيستند، بلكه جزئي از ما به عنوان مدير و وابسته و پيوسته به «ما» هستند. اگر آنها آسيب ببينند ما هم آسيب خواهيم ديد.
4- تلاش در جهت ايجاد اعتماد در سازمان:
يكي ديگر از اقدامات مهم در اين زمينه، تلاش مديران و رهبر سازمان براي اعتمادسازي بين اعضاي گروهها و واحدهاي سازماني و نيز بين واحدهاي مختلف است. اعتماد نيز صرفاً با ايجاد روابط و ارتباطات مستمر موفق و تدريجي شكل مي‌گيرد. انسانها پس از كسب شناخت مناسب و تدريجي از يكديگر، به هم اعتماد پيدا مي‌كنند. اين امر در روابط بين افراد، واحدهاي مختلف درون سازماني و روابط بين سازمانها داراي اهميت است. متأسفانه در بسياري از سازمانها نوع روابط و ارتباطات سازماني به گونه‌اي است كه افراد و واحدهاي سازماني از يكديگر شناخت واقعي مناسبي كسب نمي‌كنند و طبيعتاً زمينه لازم نيز براي ايجاد شبكه‌هاي اعتماد فراهم نخواهد بود.
5- تأكيد مداوم بر آموزش:
ايجاد و استفاده از سرمايه اجتماعي به تغيير رفتار و طرز تفكر نياز دارد. برنامه‌هاي آموزشي جامع، الگوي مطلوب براي افرادي است كه قصد دارند رفتارهاي جديد را بياموزند، مشاهده، كشف و اجرا كنند. از اين رو، يكي از وظايف مهم مديران براي ايجاد سرمايه اجتماعي، اين است كه فرصتهاي مداوم و مشخصي براي آموزش درون سازماني و برون سازماني تدوين و برنامه سالانه براي تمامي سطوح مشاغل تهيه و به كاركنان ابلاغ كنند.
6- چرخش مشاغل:
يكي از اهداف مهم چرخش شغلي، ايجاد و تقويت سرمايه انسانی و اجتماعی است چرخش مشاغل، اين فرصت را به كاركنان مي‌دهد كه ضمن شناخت وظايف و فعاليتهاي ساير مشاغل و افزايش توانمندي خود، ارتباطات و تعامل خود را با همديگر افزايش دهند و در نتيجه روح اعتماد جمعي را (كه جوهره سرماية اجتماعي است) گسترش بخشند كه اين امر موجب تسهيم و تسهيل دانش و تجربه كاركنان مي‌شود
وجود دستورالعملها و بخشنامه هاي بيش از حد، نهادهاي متعدد نظارتي، تخلفات اداري، شايعه پراكني و بي‌اعتنايي كاركنان به سازمان از جمله نشانه هاي ضعف سرمايه اجتماعي در سازمان يا به عبارتي ضعف سازمان در ايجاد سرمايه اجتماعي است.
7- افزايش رضايت شغلي كاركنان:
سرمايه فيزيكي، با ايجاد تغييرات در مواد براي شكل دادن و تسهيل ابزارهاي توليد به وجود مي‌آيد. سرمايه انساني با تغيير نگرش افراد، مهارتها و تواناييهاي آنان را افزايش مي‌دهد. سرمايه اجتماعي نيز هنگامي به وجود مي‌آيد كه روابط ميان كاركنان به شيوه‌اي دگرگون شده باشد كه هركدام از آنان بتوانند براحتي نقش و وظيفه خود را انجام دهند. از اين رو، فضاي مبتني بر تفاهم، صداقت، اعتماد و همكاري باعث افزايش رضايت شغلي كاركنان و در نهايت بهره‌وري سازماني مي‌شود.
2-1-5-عناصرسرمايه اجتماعي
ناهاپيت و گوشال [ 24 ] با رويكرد سازماني جنبه هاي مختلف سرمايه اجتماعي را درسه طبقه جاي مي دهند: ساختاري، رابطه اي و شناختي.
1. عنصر ساختاري:
عنصر ساختاري سرمايه اجتماعي اشاره به الگوي كلي تماسهاي بين افراد دارد يعني ،شما به چه كساني و چگونه دسترسي داريد. مهمترين جنبه هاي اين عنصر عبارتند از روابط شبكه اي بين افراد ؛ پيكربندي شبكه اي ؛ و سازمان مناسب.
1-1. روابط شبكه اي:
پيشنهاد اصلي تئوري سرمايه اجتماعي اين است كه روابط شبكه اي امكان دسترسي به منابع (مثل دانش ) را فراهم مي سازند . روابط اجتماعي ، ايجاد كننده كانالهاي اطلاعاتي هستند كه ميزان زمان وسرمايه گذاري مورد نياز براي گردآوري اطلاعات را كاهش مي دهند.
2-1. پيكربندي روابط شبكه اي:
پيكربندي كلي روابط شبكه اي يك جنبه مهم سرمايه اجتماعي را شكل مي دهد كه مي تواند بر توسعه سرمايه فكري تأثير بگذارد . براي مثال، سه ويژگي ساختار شبكه شامل: تراكم، پيوند، و سلسله مراتب همگي از طريق تأثير برميزان تماس يا قابليت دسترسي اعضاء شبكه باعث انعطاف پذيري وسهولت تبادل اطلاعات مي شوند .براي مثال ، برت بحث مي كند شبكه پراكنده ، باتعداد تماس ها ي بسيار كم ، فراهم كننده مزاياي اطلاعاتي بيشتري است . شبكه متراكم ، از اين جهت كه فراهم كننده اطلاعات متنوع كمتر با همان هزينه شبكه پراكنده است ، شبكه اي ناكارآ است.هم چنين، هانسن پي برده است كه پيوندهاي ضعيف مانع انتقال دانش مي شوند.
3-1. سازمان مناسب :
سرمايه اجتماعي ايجاد شده ، ازجمله روابط وپيوندها، هنجارها، و اعتماد دريك محيط خاص ،اغلب مي تواندازيك محيط اجتماعي به محيط اجتماعي ديگري انتقال داده شود، و بدين ترتيب بر الگوهاي تبادل اجتماعي تأثيرگذارد. سازمان هاي اجتماعي مناسب مي توانند يك شبكه بالقوه دسترسي به افراد ومنابع شان ازجمله اطلاعات ودانش را فراهم كنند ، و از طريق ابعاد شناختي ورابطه اي سرمايه اجتماعي ممكن است انگيزش و قابليت را براي تبادل تضمين كنند . لكن ، اين سازمانها هم چنين ممكن است مانع اين تبادل شوند . تحقيق نشان مي دهد چگونه فعاليتهاي جاري سازماني ممكن است گروه هاي سازماني را



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید