معاونت پژوهش و فناوری
به نام خدا
منشور اخلاق پژوهش
با یاری از خداوند سبحان و اعتقاد به اینکه عالم محضر خداست و همواره ناظر بر اعمال انسان و به منظور پاس داشت مقام بلند دانش و پژئهش و نظر به اهمیت جایگاه و دانشگاه در اعتلای فرهنگ و تمدن بشری ، ما دانشجویان و اعضاء هیأت علمی واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی متعهد می گردیم اصول زیر را در انجام فعالیت های پژوهشی مدنظر قرار داده و از آن تخطی نکنیم :
اصل برائت : التزام به برائت جویی از هر گونه رفتار غیر حرفه ای و اعلام موضع نسبت به کسانی که حوزه علم و پژوهش را به شائبه های غیر علمی می آلایند .
اصل رعایت انصاف و امانت : تعهد به اجتناب از هر گونه جانب داری غیر علمی و حفاظت از اموال ، تجهیزات و منابع در اختیار .
اصل ترویج : تعهد به رواج دانش و اشاعه نتایج تحقیقات و انتقال آن به همکاران علمی و دانشجویان به غیر از مواردی که منع قانونی دارد.
اصل احترام : تعهد به رعایت حریم ها و حرمت ها در انجام تحقیقات و رعایت جانب نقد و خودداری از هر گونه حرمت شکنی .
اصل رعایت حقوق : التزام به رعایت کامل حقوق پژوهشگران و پژوهیدگان (انسان ، حیوان و نبات ) و سایر صاحبان حق .
اصل رازداری : تعهد به صیانت از اسرار و اطلاعات محرمانه افراد ، سازمان ها و کشورها و کلیه افراد و نهادهای مرتبط با تحقیق .
اصل حقیقت جویی : تلاش در راستای پی جویی حقیقت و وفاداری به آن و دوری از هر گونه پنهان سازی حقیقت .
اصل مالکیت مادی و معنوی : تعهد به رعایت کامل حقوق مادی ومعنوی دانشگاه وکلیه همکاران پژوهش .
اصل منافع ملی : تعهد به رعایت مصالح ملی و در نظرداشتن پیشبرد و توسعه کشور در کلیه مراحل پژوهش.
امضاء پژوهشگر :

دانشگاه آزاد اسلامي
واحد تهران مرکزي
دانشکده اقتصاد و حسابداري
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد (M.A )
گرایش : حسابداری
عنوان :
اعتبارسنجی واحدهای تجاری دریافت کننده تسهیلات مالی مبتنی بر صورتهای مالی
استاد راهنما :
دکتر امیررضا کیقبادی
استاد مشاور :
علی نعمتی
پژوهشگر :
وحید خدامی
پائیز 1391
تقدیم به :
ای پدر از تو هر چه می گویم باز هم کم می آورم
خورشیدی شدی و از روشنایی ات جان گرفتم و در ناامیدی ها نازم را
 کشیدی و لبریزم کردی از شوق
اکنون حاصل دستان خسته ات رمز موفقیتم شد
به خودم تبریک می گویم که تو را دارم و دنیا با همه بزرگیش مثل تو را
 ندارد …..
 
و تو ای مادر، ای شوق زیبایی نفس کشیدن
ای روح مهربان هستی ام
تو رنگ شادی هایم شدی و لحظه ها را با تمام وجود از من دور کردی و
 عمری خستگی ها را به جان خریدی تا اکنون توانستی طعم خوش
 پیروزی را به من بچشانی
تشکر و قدردانی :
حمد و سپاس بی کران پروردگار یکتا را که بر این بنده حقیر منت نهاد تا دوره ای دیگر از دوران تحصیل علم و کمال را با نتیجه مطلوب و رضایت بخش به سرانجام برساند.
حال که با فضل و عنایت خداوند رحمان، موفق به تنظیم و تدوین این پایان نامه شده ام بر خود واجب می دانم که از همه عزیزانی که اینجانب را طی انجام این تحقیق کمک و مساعدت نمودند، مراتب امتنان و تشکر را ابراز نمایم.
شایسته است در ابتدا از زحمات بی دریغ استاد ارجمندم جناب آقای دکتر امیررضا کیقبادی که به رغم وجود مشغله فراوان، هدایت و راهنمایی این پایان نامه را پذیرفته و همواره با رویی گشاده و اخلاقی نیکو، مرا در نیل به اهدافم یاری رساندند، صمیمانه تشکر و قدردانی نمایم.
همچنین از همکاری صمیمانه و بی شائبه استاد بزرگوارم جناب آقای دکتر علی نعمتی که به عنوان استاد مشاور قبول زحمت فرمودند و جهت پیشبرد این تحقیق مرا از راهنمایی های با ارزش خود بهره مند ساختند، بی نهایت سپاسگذارم.
از راهنمایی های ارزشمند استاد محترم ناظر سرکار خانم جهانشاد که مسئولیت داوری این تحقیق را بر عهده داشتند کمال تشکر را دارم.
در پایان از برادرم عزیزم نوید به واسطه همراهی در تمامی مراحل تحقیق و از همکاری استاد عالیقدر جناب آقای دکتر تاری وردی و از مساعدتهای دوست عزیزم جناب آقای محمد نجفی که در انجام این تحقیق لحظه ای مرا تنها نگذاشتند و جناب آقای مهندس نعمت کرمانی که در مراحل آماری تحقیق مرا یاری نودند، قدردانی و تشکر وافر ابراز می دارم.
تعهد نامه اصالت پایان نامه کارشناسی ارشد
اینجانب وحید خدامی دانش آموخته مقطع کارشناسی ارشد ناپیوسته به شماره دانشجویی 89064390400 در رشته حسابداری که در تاریخ: 21/08/1391
از پایان نامه خود تحت عنوان :
اعتبارسنجی واحدهای تجاری دریافت کننده تسهیلات مالی مبتنی بر صورتهای مالی
با کسب نمره 5/19 و درجه عالی دفاع نموده ام بدینوسیله متعهد می شوم:
این پایان نامه حاصل تحقیق و پژوهش انجام شده توسط اینجانب بوده و در مواردی که از دستاوردهای علمی و پژوهشی دیگران (اعم از پایان نامه ،کتاب ،مقاله و…) استفاده نموده ام ، مطابق ضوابط و رویه های موجود ، نام منبع مورد استفاده و سایر مشخصات آن را در فهرست ذکر و درج کرده ام.
این پایان نامه قبلاً برای دریافت هیچ مدرک تحصیلی (هم سطح ،پایین تر یا بالاتر )در سایر دانشگاهها و موسسات آموزش عالی ارائه نشده است.
چنانچه بعد از فراغت ازتحصیل ، قصد استفاده و هر گونه بهره برداری اعم از چاپ کتاب،
ثبت اختراع و …. از این پایان نامه داشته باشم ، از حوزه معاونت پژوهشی واحد مجوزهای مربوطه را اخذ نمایم.
چنانچه در هر مقطع زمانی خلاف موارد فوق ثابت شود ، عواقب ناشی از آن را بپذیرم و واحد دانشگاهی مجاز است با اینجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک تحصیلی ام هیچگونه ادعایی نخواهم داشت.
نام و نام خانوادگی :
تاریخ و امضاء
بسمه تعالی
در تاریخ : 21/08/1391
دانشجوی کارشناسی ارشد آقای وحید خدامی از پایان نامه خود دفاع نموده و با نمره 5/19 بحروف نوزده و نیم و با درجه عالی مورد تصویب قرار گرفت .
امضاء استاد راهنما :
بسمه تعالي
دانشكده اقتصاد و حسابداري
(اين چكيده به منظور چاپ در پژوهش‌نامه دانشگاه تهيه شده است»
نام واحد دانشگاهي: تهران مركزي کد واحد: 101كد شناسايي پايان‌نامه: 0121301911002عنوان پايان‌نامه: اعتبارسنجی واحدهای تجاری دریافت کننده تسهیلات مالی مبتنی بر صورتهای مالینام و نام خانوادگي دانشجو: وحید خدامی
شماره دانشجوئي: 89064390400
رشته تحصیلی: حسابداریتاريخ شروع پايان‌نامه: 29/01/1391
تاريخ اتمام پايان‌نامه: 21/08/1391استاد راهنما: امیررضا کیقبادی
استاد مشاور: علی نعمتیآدرس و شماره تلفن : شهرستان گرمسار- خیابان بیسکوران- کوچه میعاد پلاک 3 شماره تلفن : 09124315282چکیده پایان نامه (شامل خلاصه، اهداف، روش های اجرا و نتایج به دست آمده):
بررسی، سنجش و اندازه گیری اعتبار مشتریان در مؤسسات اعتباری، امروزه یکی از مهمترین تصمیمات مالی بشمار می آید. نحوه تصمیم گیری در خصوص اعطای تسهیلات به مشتریان از این جهت دارای اهمیت می باشد که عدم ارزیابی دقیق مشتریان می تواند منجر به مطالبات سررسید گذشته و معوق با کاهش توان تسهیلات دهی بانکها و در نهایت سوخت شدن مطالبات بانکها گردد. این پژوهش با هدف مدلسازی اعتبارسنجی مشتریان در بانک به روش های شبکه عصبی، درخت تصمیم و ماشین بردار پشتیبان انجام می شود. بدین منظور اطلاعات و داده های مالی و کیفی یک نمونه تصادفی 300 تایی (218 مشتری خوش حساب و 82 مشتری بدحساب) از شرکتهای حقوقی را که در سال 89 و 90 از بانک ملی ایران شعب شهر تهران تسهیلات اعتباری دریافت نموده اند، مورد بررسی قرار می گیرد. در این تحقیق پس از بررسی پرونده های اعتباری هریک از مشتریان، 31 متغیر توضیح دهنده مورد ارزیابی قرار گرفت و نتایج ضمن دلالت بر تأیید نظریه های اقتصادی و مالی نشان می دهد که تکنیک های داده کاوی جهت اعتبارسنجی مشتریان از کارآیی بالایی برخوردار می باشد و همچنین عملکرد پیش بینی الگوی شبکه عصبی به مراتب بهتر از سایر الگوها است .

مناسب است
نظر استاد راهنما براي چاپ در پژوهش‌نامه دانشگاه تاريخ و امضاء:
مناسب نيست
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول :کلیات تحقیق
مقدمه 2
بیان مسئله……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….3
سؤال تحقیق 4
اهمیت موضوع و ضرورت تحقیق و انگيزه انتخاب آن 5
اهداف تحقیق 6
فرضیه های تحقیق 8
1-5-1 فرضيه اصلی 8
1-5-1-1 فرضیه های فرعی 8
چارچوب نظری تحقیق 9
مؤلفه های تحقیق 10
1-7-1 متغیرهای کیفی و کمی 11
1-7-2 نسبت های مالی 11
پیشینه تحقیق 12
1-8-1 انواع متغير ها در پيشينه تحقيق 15
کاربردهای تحقیق 16
روش تحقیق 16
1-10-1 مدل تحقیق 18
قلمرو تحقیق 19
جامعه آماری و تعیین حجم نمونه 19
ابزار گردآوری اطلاعات 20
روش تجزیه و تحلیل اطلاعات 20
تعاریف عملیاتی متغیرها و واژه هاي كليدي 21
1-15-1 نسبت های مالی 22
1-15-2 ریسک اعتباری 25
1-15-3 داده کاوی 26
1-15-4 ماشین بردارپشتیبان 27
عنوان صفحه
1-15-5 درخت تصمیم 27
1-15-6 شبکه های عصبی 28
فصل دوم :ادبیات تحقیق
مقدمه 30
چارچوب نظری تحقیق 31
ریسک اعتباری و تاریخچه پیدایش آن 34
2-2-1 ضرورت طراحی سیستمهای سنجش و ارزیابی اعتبار مشتریان 35
– مطالعات انجام شده در داخل کشور 36
– مطالعات انجام شده در خارج از کشور 42
امتیازدهی و رتبه بندی اعتباری و تاریخچه پیدایش آنها 43
2-3-1 مدلهای امتیازدهی اعتباری 46
2-3-2 ضرورت امتیازدهی اعتباری مشتریان 47
2-3-3 اهمیت رتبه بندی اعتباری مشتریان .48
2-3-4 معیارهای رتبه بندی اعتباری مشتریان .49
2-3-5 مزايا و محدوديت‌هاي مدل رتبه بندي اعتباری 51
2-3-6 سيستم‌هاي رتبه بندي اعتباری 52
– مطالعات انجام شده در داخل کشور 53
– مطالعات انجام شده در خارج از کشور 55
اتکاء به صورتهای مالی جهت پیش بینی ورشکستگی 57
– مطالعات انجام شده در داخل کشور 58
– مطالعات انجام شده در خارج از کشور 62
داده کاوی و تاریخچه پیدایش آن 63
2-5-1 گام های داده کاوی 64
2-5-2 کاربردهای داده کاوی 65
بکارگیری تکنیک های داده کاوی در حوزه اعتبارسنجی 67
– مطالعات انجام شده در داخل کشور 68
– مطالعات انجام شده در خارج از کشور 71
جمع بندی و نتیجه گیری 72
عنوان صفحه
فصل سوم : روش شناسائی تحقیق (متدولوژی)
مقدمه 76
روش تحقیق.78
جامعه آماری 80
حجم نمونه و روش اندازه گیری 81
فرضیه های تحقیق 82
3-4-1 فرضيه اصلی .82
3-4-1-1 فرضیه های فرعی 82
قلمرو تحقیق 83
ابزار و روش گردآوری داده ها 83
روش تجزیه و تحلیل داده ها 84
تکنیکهای داده کاوی جهت اعتبارسنجی 85
3-8-1 شبکه های عصبی 85
3-8-2 ماشین بردارپشتیبان96
3-8-3 درخت تصمیم 100
مؤلفه های تحقیق 102
فصل چهارم : تجزیه وتحلیل یافته های تحقیق
مقدمه 106
توصيف داده های گردآوری شده 107
ملاک کارآمدی مدل ها 112
تحليل داده ها و بررسی اعتبار مدل با استفاده از تکنیکهای داده کاوی (آزمون فرضیه های تحقیق) 113
4-3-1 آزمون فرضيه اصلی 113
– نتایج آزمون و یافته های فرضيه اصلی 116
4-3-1-1 آزمون فرضيه فرعی اول 116
– نتایج آزمون و یافته های فرضیه فرعی اول 117
4-3-1-2 آزمون فرضيه فرعی دوم 118
– نتایج آزمون و یافته های فرضیه فرعی دوم 121
4-3-1-3 آزمون فرضيه فرعی سوم 123
عنوان صفحه
– نتایج آزمون و یافته های فرضیه فرعی سوم 126
کارآیی مدل ها در مقایسه با الگوریتمهای مختلف طبقه بندی 129
فصل پنجم : نتیجه گیری وپیشنهادات
مقدمه 131
نتایج حاصل از یافته های تحقیق (قبول و یا رد فرضیه ها) 131
5-1-1- نتایج حاصل از بررسی آزمون فرضیه اصلی 132
5-1-1-1 نتیجه فرضیه فرعی اول 132
5-1-1-2 نتیجه فرضیه فرعی دوم .133
5-1-1-3 نتیجه فرضیه فرعی سوم 134
نتيجه گيري كلي تحقيق 135
مقایسه نتایج تحقیق با سایر تحقیقات ..138
محدوديت ها و مشکلات تحقیق 138
پيشنهادات 139
5-5-1 پیشنهادات حاصل از تحقیق 139
5-5-2 پیشنهادات کاربردی در نظام بانکی 141
5-5-3 پیشنهادات جهت تحقیقات آتی 142
منابع و مآخذ
منابع فارسی 146
منابع انگلیسی 148
چکیده انگلیسی
فهرست جدول ها
عنوان صفحه
جدول نمونه هایی از پیشینه خارجی مرتبط ……………………………………………………………………………………………….. 13
جدول متغیر های مورد استفاده در برخی تحقیقات داخلی و خارجی …………………………………………………… 15
جدول میزان نفوذ داده کاوی در صنایع مختلف …………………………………………………………………………………………. 66
جدول شرایط بکارگیری هریک از مدل های اندازه گیری اعتبار مشتریان …………………………………………….. 70
جدول مهمترین شاخص های مؤثر در اندازه گیری اعتبار مشتریان ………………………………………………………… 73
جدول توزيع فراواني مدرک تحصیلی مدیران عامل ……………………………………………………………………………….. 108
جدول توزيع فراواني وضعیت مالیات شرکتها ………………………………………………………………………………………….. 109
جدول توزيع فراواني انواع شرکتها ……………………………………………………………………………………………………………… 110
جدول توزيع فراواني زمینه فعالیت شرکتها ………………………………………………………………………………………………. 111
جدول شرح متغیرهای مدل ………………………………………………………………………………………………………………………….. 112
جدول عملکرد پیش بینی مدل ماشین بردار پشتیبان در مرحله تست ………………………………………………….. 118
جدول عملکرد پیش بینی مدل درخت تصمیم در مرحله تست ……………………………………………………………. 122
جدول عملکرد پیش بینی مدل شبکه عصبی در مرحله تست ……………………………………………………………….. 127
جدول مقایسه تطبیقی صحت الگوریتم ها ………………………………………………………………………………………………… 129
جدول عملکرد پیش بینی مدل ماشین بردار پشتیبان در دوره تست …………………………………………………….. 133
جدول عملکرد پیش بینی مدل درخت تصمیم در دوره تست ………………………………………………………………. 134
جدول عملکرد پیش بینی مدل شبکه عصبی در دوره تست ………………………………………………………………….. 135
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
4-1 نمودار نحوه توزیع مدرک تحصیلی مدیران عامل 107
نمودار توزیع فراوانی وضعیت مالیات شرکتها 108
نمودار توزیع فراوانی انواع شرکتها 109
نمودار توزیع فراوانی زمینه فعالیت شرکتها 110
فهرست شکل ها
عنوان صفحه
شکل مدل مفهومی تحقیق 18
شکل مدل مفهومی تحقیق 33
شکل نحوه ساخت الگوریتم در نرم افزار SPSS Clementine 114
شکل نحوه اجرای الگوریتم در نرم افزار SPSS Clementine 115
شکل میزان صحت و قدرت پیش بینی مدل ماشین بردار پشتیبان 117
شکل میزان صحت و قدرت پیش بینی مدل درخت تصمیم 121
شکل متغیرهای با اهمیت مدل درخت تصمیم 123
شکل پرسپترون چند لايه 125
شکل میزان صحت و قدرت پیش بینی مدل شبکه عصبی 126
شکل متغیرهای با اهمیت مدل شبکه عصبی 128
فهرست رابطه ها
عنوان صفحه
رابطه محاسبه زیان مورد انتظار 47
رابطه کوکران با حجم جامعه محدود 81
رابطه تابع تصمیم گیری در حالت خطی 98
3-3 رابطه تابع تصمیم گیری در حالت غیر خطی 98
رابطه تابع عملکرد آموزش شبکه 125
رابطه تابع مدل ریاضی 125
فصل اول
کلیات تحقیق
مقدمه
جذب سپرده های اشخاص، اعطای تسهیلات مالی ، ارائه انواع خدمات بانکی، مشاوره به شرکت در انواع سرمایه گذاریهای بلند مدت و کوتاه مدت، انجام انواع معاملات در بازارهای پول و سرمایه و…. فعالیتهایی هستند که امروزه در اشکال متعدد و متفاوت توسط بانک ها در سطح دنیا صورت میپذیرد و تنوع آنها همچنان رو به افزایش است.
در سیستم بانکی ایران، تجهیز منابع و تخصیص آن در قالب تسهیلات مالی کماکان اصلی ترین وظیفه بانک های تجاری را تشکیل می دهد. در بخش تخصیص منابع، توجه به این نکته حائز اهمیت است که نرخ سود تسهیلات اعطایی فراتر از سیاست های پولی به عنوان ابزاری جهت اعمال سیاستهای اقتصادی در بخش های مختلف اقتصادی مورد استفاده قرار می گیرد و این امکان که ریسک عدم بازپرداخت تسهیلات از طریق نوسانات نرخ سود جبران شود تا حد زیادی از بانکهای اعطا کننده تسهیلات سلب شده است. لذا هنگام تصمیم گیری نسبت به اعطای تسهیلات، بررسی همه جانبه درخواست تسهیلات به منظور به حداقل رساندن ریسک عدم بازپرداخت از اهمیت خاصی برخوردار است.
بیان مسئله تحقیق
بانک ها به عنوان بخش اصلی نظام مالی همواره با ریسک های متفاوتی روبرو هستند که یکی از عمده ترین آنها ریسک اعتباری است. حجم قابل ملاحظه ای از تسهیلات اعطایی سوخت شده یا معوقه بانک ها، گویای فقدان مدل های مناسب اندازه گیری اعتباری و سیستم های مدیریت ریسک در شبکه بانکی است. یکی از مهمترین ابزارهایی که بانک ها برای مدیریت و کنترل ریسک اعتباری بدان نیازمند هستند، “سیستم اعتبارسنجی مبتنی بر صورتهای مالی مشتریان” است. با بهره گیری از تحلیل اطلاعات مربوط به مشتریان بانک با استفاده از فرآیند داده کاوی می توان به اعتبارسنجی متقاضیان وام و طبقه بندی آنها به مشتریان خوش حساب و بدحساب، بدون قضاوت شخصی و براساس سیستم های هوشمند پرداخت. از طرفی با رشد سریع صنعت بانکداری مدل های اعتبارسنجی نیز به طور وسیعی جهت ارزیابی تصمیمات اعطا یا عدم اعطای تسهیلات به مشتریان مورد استفاده قرار می گیرد. جهت این امر مدیران بانک ها نیاز به تحلیل صحیح از داده های مشتریان دارند تا بر اساس آن تصمیمات مناسبی را برای تخصیص مناسب اعتبارات به متقاضیان اتخاذ نمایند. و بانک ها و مؤسسات اعتباری جهت کاهش ریسک اعتباری خود ملزم به شناسایی متقاضیان وام میباشند.
بخش قابل توجهی از منابع سیستم بانکی، جهت تأمین نیازهای مالی شركتها تخصیص می یابد که عمدتاً در قالب شرکتهای تجاری، متقاضی استفاده از تسهیلات بانکی هستند. ابعاد فعالیتهای تولیدی، صنعتی و تجاری این دسته از مشتریان بانک ها گسترده تر از اشخاص حقیقی است و به همان نسبت اعطای تسهیلات به آنها بررسی بیشتر و دقیق تری را می طلبد که در قالب تحلیل مالی بر اساس استفاده از اطلاعات در دسترس میسر است.
اطلاعات لازم برای تحلیل مالی یک شرکت یا هر واحد اقتصادی شامل دو گروه اطلاعات است.
گروه اول : مربوط به محیط پیرامونی شامل اوضاع و احوال سیاسی و اقتصادی
گروه دوم : اطلاعات مربوط به شرکت شامل “اطلاعات مربوط به فعالیت” و “اطلاعات مالی”
در واقع بانک ها نیاز به اطلاعاتی دارند که بتوانند توانایی واحد تجاری در بازپرداخت اصل و فرع تسهیلات اعطایی در سررسید معین را مورد ارزیابی قرار دهند و یکی از منابع اطلاعاتی، صورتهای مالی دریافتی از واحدهای تجاری ميباشد. که در این تحقیق می خواهیم این موضوع را بررسی نماییم که آیا تکنیکهای داده کاوی جهت اعتبارسنجی مشتریان بانک از کارآیی مناسبی برخوردار میباشد یا خیر ، زیرا محقق بر این عقیده است که بانک ها در اعطای وام به ریسک مربوطه توجه نمی کنند و براساس سیستم وثیقه محوری و قضاوتی وام به مشتریان می دهند.
سوال تحقیق
با توجه به توضیحات ذکر شده، محقق به دنبال پاسخ به سؤال زیر می باشد :
آیا مدل هاي منتج از تكنيك هاي داده كاوي جهت اعتبارسنجي مبتني بر صورت هاي مالي از كارآیي مناسبي برخوردار مي باشند.
اهمیت موضوع و ضرورت تحقیق و انگيزه انتخاب آن
جمع آوری و جلب انواع سپرده ها و تخصیص آن جهت تأمین نیازهای مالی انواع فعالیتهای اقتصادی از مهمترین عملیات بانکی بشمار می رود. به عبارت دیگر، بانک ها واسطه بین سپرده- گذاران و متقاضیان تسهیلات بوده و با استفاده از منابع خود و سپرده های مردم مبادرت به اعطای تسهیلات می نماید. بانک ها با در اختیار داشتن بخش عمده ای از وجوه در گردش جامعه، نقش بسیار حساس و مهمی در هر نظام اقتصادی ایفا نموده و در تنظیم روابط و مناسبات اقتصادی جامعه تأثیر بسزایی دارند.
اعطای تسهیلات بخش مهمی از عملیات هر بانک را تشکیل می دهد و این قسمت از فعالیتهای بانکی از لحاظ اقتصادی حائز کمال اهمیت است. در واقع، رشد و توسعه اقتصادی بدون افزایش کمی عامل سرمایه بعنوان یکی از عوامل تولید، ممکن نیست و چون برای تمام اشخاص به دلائل مختلف مقدور نیست که کلیه موارد و مراحل فعالیت خود بتوانند از امکانات و منابع پولی شخصی جهت تأمین نیازهای موجود استفاده نمایند و علاوه بر این، دریافتها و پرداختهای واحد های تجاری نیز به ندرت با هم انطباق می یابند لذا ناگزیر برای استفاده از تسهیلات و منابع لازم به مؤسسات مالی که مهمترین آنها بانک ها می باشند روی می آورند. بانک ها در بخشی از عملیات خود، موجبات انتقال منابع را از اشخاصی که مستقیماً مایل و یا قادر به مشارکت در فعالیتهای اقتصادی نمی باشند را به آنان که جهت انجام امور اقتصادی نیازمند به سرمایه می باشند فراهم ساخته و بدین ترتیب باعث افزایش تولیدات کشور میشوند. با افزایش تولید، سطح اشتغال در جامعه ارتقا یافته و از طرفی ، ازدیاد کالاها و خدمات در یک اقتصاد متعادل، شرایط کاهش قیمتها فراهم می شود. به این ترتیب اهمیت اعطای تسهیلات چه از لحاظ دریافت کننده تسهیلات و چه از بابت اعطاکننده تسهیلات و چه از نظر سپرده گذاران و در نهایت از جهت کل اقتصاد جامعه مشخص می شود.
بدین منظور بانک ها برای اعطای تسهیلات به متقاضیان ناچار به استقرار یک سیستم کارآمد هستند تا عملیات اعطای تسهیلات در بازارهای رقابتی کنونی هم از کارآیی و سرعت لازم برخوردار باشد و هم احتمال عدم برگشت اصل و فرع تسهیلات اعطا شده، که پاشنه آشیل بانک ها است، به حداقل کاهش یابد. با وجود اهمیت این موضوع، در اقتصاد ایران، در زمینه ی اعطای تسهیلات به مشتریان، روند منسجم و منظمی به منظور ارزيابي قدرت شركت ها در بازپرداخت بدهي و همچنین تعیین سقف های تسهيلات اعطائي بر اساس شاخص های مالي ملاحظه نمی شود و اعطای تسهیلات بیشتر بر مبنای سیستم وثیقه محوری، خوش نامی مشتریان و قضاوتی اعطا می شود و به صورتهای مالی شرکت ها توجه چندانی نمی شود.
اهداف تحقیق
هدف از انتخاب موضوع بررسی استفاده از صورتهای مالی اساسی در فرآیند اعتبارسنجی است که به عنوان رابط بین مؤسسات تهیه کننده صورتهای مالی اساسی و استفاده کنندگان از این اطلاعات برای تصمیم گیری می باشد با توجه به اینکه بسیاری از افراد و سازمانها به نحوی نیازمند اطلاعات مالی جهت تصمیم گیری در مورد روابط خود با واحدهای تجاری می باشند و در موارد زیادی تنها صورتهای مالی اساسی به عنوان اطلاعات در اختیار افراد و سازمانها جهت تصمیم گیری قرار میگیرد، هدف این پایان نامه بر این است که محدوده ای از این استفاده کنندگان یعنی اعتباردهندگان را در نظر گرفته و قابلیت استفاده از صورت های مالی اساسی در ارزیابی ریسک اعتباری مورد بررسی و تحقیق قرار داده و از سوي ديگر از تكنيك هاي داده كاوي و مدل هاي موجود در آن، معيار كارا جهت ارزيابي وضعيت مالي شركت ها و در نتيجه اتخاذ تصميمات به منظور اعطای تسهیلات فراهم گردد كه در مقايسه با روش فعلي بانك ها در اعطاي اين منابع از كارآمدي بالاتري برخوردار باشد.
پس بدیهی است بهره گیری از چنین سیستمی، بانک را در گزینش مطلوب مشتریان خود یاری کرده و ضمن کنترل بلادرنگ فرآيند اعطای تسهیلات بانکی و كاهش عواقب ناشي از عدم بازپرداخت بدهي ، سطح بهره وری آن را نيز ارتقاء می دهد.
در حال حاضر بخش عمده ای از بانک های کشور در ساختار سازمانی خود فاقد واحد مدیریت ریسک بوده و در صورت وجود این واحد اقدام جدی برای کنترل و اداره کردن ریسک انجام نداده اند. نکته قابل تعمق در این رابطه این است که، عدم شناسایی اطلاعات موجود، پراکندگی اطلاعات، تعداد پایگاه های داده ها و بانک های اطلاعاتی، عدم ارتباط این پایگاه ها با هم و… ، که بطوریکه منتج به عدم کشف دانش و رابطه مورد نظر در این زمینه شده است. با توجه به مراتب فوق چنانچه بتوان مدیران و کارشناسان ذیربط را در مؤسسات مالی و بانک ها با مفاهیم و مدل های داده کاوی آشنا نمود بخش عظیمی از این مشکل مرتفع گردیده و همانگونه که از بخش های مختلف این تحقیق مشخص گردیده است فرآیند اعتبارسنجی مبتنی بر صورتهای مالی کاملاً با فرآیند داده کاوی تطابق داشته و می توان از علوم ذیربط و مدل های مربوطه پس از پاکسازی و خلاصه سازی داده ها جهت سنجش اعتبار مشتریان بهره گرفت. بنابراين سه هدف زير را جهت تحقيق حاضر مي توان مدنظر قرارداد :
ارائه مدلي كارآمد مبتني بر اطلاعات كمي و كيفي موجود در صورت هاي مالي جهت اعتبارسنجي مشتريان درخواست كننده تسهيلات مالي از بانك
مقايسه تطبيقي مدل هاي منتج از به كارگيري تكنيك هاي موجود در حوزه دانش داده كاوي1 و تعيين مدلي كارآمد جهت انجام بررسي ها و كاهش ريسك اعتباري در جهت اعطاكنندگان تسهيلات مالي
شناسایی متغیرهای با اهمیت در تفکیک مشتریان در هریک از مدل های پیشنهادی
فرضیه های تحقیق
بررسی فرضیات تحقیق در پژوهشهای کاربردی از اهمیت ویژه ای برخوردار است در این پژوهش هدف اصلی تحقیق، اعتبارسنجی مشتریان بانکی با استفاده از تکنیکهای داده کاوی می باشد که درصدد دریافت تسهیلات اعتباری می باشند. از این جهت فرضیات تحقیق متناسب با این هدف مورد توجه قرار گرفته و بررسی گردید.
1-5-1 : فرضيه اصلی
مدل هاي منتج از تكنيك هاي داده كاوي جهت اعتبارسنجي مبتني بر صورت هاي مالي از كارآیي مناسبي برخوردار مي باشند.
1-5-1-1 : فرضیه های فرعی
فرضيه فرعی 1 : مدل منتج از تكنيك ماشین بردار پشتیبان جهت اعتبارسنجي مبتني بر صورتهاي مالي از كارآیي مناسبي برخودار است.
فرضيه فرعی 2 : مدل منتج از تكنيك درخت تصمیم جهت اعتبارسنجي مبتني بر صورتهاي مالي از كارآیي مناسبي برخودار است.
فرضيه فرعی 3 : مدل منتج از تكنيك شبکه های عصبی جهت اعتبارسنجي مبتني بر صورتهاي مالي از كارآیي مناسبي برخودار است.
چارچوب نظری تحقیق
داده کاوی در بسیاری از شاخه ها همچون بازاریابی، امور مالی، بانکداری، تولید، پزشکی، مدیریت ارتباط با مشتری، ردیابی، پیش بینی خرابی ها، آموزش سازمانی و… کاربرد دارد. که در این میان کاربرد داده کاوی در صنعت بانکداری از اهمیت بالایی برخوردار است که می توان به موارد زیر اشاره کرد :
پایگاه داده عظیم و بسیاری وجود دارند. 2- اطلاعات تجاری ارزشمندی می تواند از این پایگاه داده استخراج شوند. 3- استفاده از روشهای سنتی گذشته برای پشتیبانی تصمیم و تحلیلها اجرا شدنی نیست. 4- تحلیلهای انسانی تحت تأثیر ابعاد و حجم داده ها قرار میگیرد. 5- متدهای آماری سنتی رتبه قادر به رتبه بندی نیستند و نیاز به کارشناسان و تحلیلگران مهم و قابل توجه دارد.
یکی از مباحث مهم در صنعت بانکداری تشخيص توانایي يا ارزيابي قدرت شركت ها در باز پرداخت بدهي، جهت کاهش خسارت های ناشي از ناتواني آنان در بازگرداندن تسهيلات دريافتي است. که برخی از مزایای آن عبارت است از: 1- کاهش هزینه تحلیل 2- تصمیم گیری سریع3- تضمین تسهيلات و حذف ریسک های احتمالی 4- تعیین اولویت در مجموعه اعطای تسهيلات
در نتیجه ما می توانیم از مدل های مختلفی جهت ارزیابی وضعیت مالی مشتریان استفاده کنیم که این مدل ها به دو گروه اصلی تقسیم می شوند که عبارتند از :
گروه اول: مدلهای پارامتریک: شامل 1- مدل احتمال خطی 2- مدل لاجیت و پروبیت 3- مدلهای تحلیل متمایز کننده
گروه دوم: مدلهای ناپارامتریک: شامل 1- برنامه ریزی خطی 2- شبکه های عصبی 3- درخت های تصمیم 4- مدل نزدیکترین همسایگی 5- فراگرد تجزیه و تحلیل سلسله مراتبی 6- سیستم های خبره 7- الگوریتم ژنتیک
در این پژوهش سه روش برای ارزیابی مشتریان بانک از نقطه نظر اعتبار آنها، مورد استفاده قرار خواهد گرفت. همچنین سعی شد تا با استفاده از یک مجموعه داده، مدلی مناسب برای پیش بینی وضعیت اعتباری مشتریان جدید طراحی شود. مدلی که بتواند با کمترین خطا مشتریان را اعتبارسنجی کند. از آنجاییکه پیشرفت صحت حتی به میزان کم می تواند منجر به کاهش هزینه های کلان برای بانک در زمینه ریسک اعتباری شود، در این پژوهش از روشهای ماشین بردار پشتیبان2، درخت تصمیم3 و شبکه عصبی4 برای اعتبارسنجی مشتریان استفاده می شود.
مؤلفه های تحقیق
انتخاب متغیرهایی که با احتمال نکول وام گیرنده رابطه مشخصی داشته باشند، یکی از مراحل مهم تحقیق است. در این پژوهش با استفاده از نتایج تحقیقات داخلی و خارجی مرتبط با موضوع و ادبیات موضوع، متغیرهای متعددی در دو حوزه متغیرهای کیفی و مالی و حوزه نسبت های مالی مورد بررسی قرار می گیرد که عبارت است از :
1-7-1 : متغیرهای کیفی و کمی
پارامترهایی که هریک از مشتریان برای دریافت تسهیلات به بانک ارائه می دهند و در پرونده آنها موجود است مثل نوع شرکت (تعاونی، سهامی عام، سهامی خاص و با مسئولیت محدود)، موضوع فعالیت شرکت (صنعتی، خدماتی و بازرگانی)، سابقه فعالیت شرکت، میزان سرمایه شرکت، مبلغ وام، سطح تحصیلات مدیر عامل، وضعیت مالکیت محل فعالیت، وضعیت مالیاتی، اعتبار شرکت نزد بانک (خوش حساب یا بدحساب بودن)
1-7-2 : نسبت های مالی
نسبت های سودآوری : نسبت بازده دارایی، نسبت بازده حقوق صاحبان سهام، نسبت بازده فروش (حاشیه سود خالص)، نسبت سود قبل از مالیات به دارایی جاری، نسبت سود عملیاتی، نسبت سود قبل از مالیات به سود ناخالص، نسبت بازده سرمایه در گردش، نسبت بازده دارایی ثابت
نسبت های اهرمی : نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام، نسبت بدهی، نسبت مالکانه، نسبت بدهی جاری به دارایی
نسبت های نقدینگی : نسبت آنی، نسبت جاری، نسبت دارایی جاری
نسبت های فعالیت و کارآیی : نسبت گردش دارایی ها، نسبت گردش سرمایه جاری، نسبت متوسط دوره وصول مطالبات
سایر نسبتها : نسبت تسهیلات مالی دریافتی کوتاه مدت به بدهی جاری، نسبت تسهیلات مالی دریافتی به دارایی، نسبت تسهیلات مالی دریافتی کوتاه مدت به فروش خالص، نسبت دارایی سریع به دارایی، نسبت سود قبل از مالیات به بدهی جاری
با توجه به تعداد متغیرها، به منظور تعیین مدل بهینه و بالا بردن دقت مدل و از سویی محدودیت های روش های کاربردی در رابطه با تعداد متغیرهای توضیحی، براساس مطالعات پیشین متغیرهای فوق انتخاب گردیدند و در مدل قرار خواهند گرفت. از سویی دیگر، از آن جایی که بسیاری از متغیرها، از صورتهای مالی و اطلاعات پایه ای آن استخراج می شوند، ممکن است به صورت دو به دو با یکدیگر همبستگی داشته باشند برای جلوگیری از عدم همپوشانی آنها، بر اساس نظر کارشناسان امر، تعدادی از این متغیرهای به هم وابسته و متغیرهایی که تأثیر قابل توجهی در خروجی سیستم ندارند، حذف می گردند. از این رو متغیرهای شناخته شده در بدو امر متغیرهای کاندید تلقی شده و به عنوان ورودی بکار گرفته می شوند.
پيشينه تحقيق
در سالهای اخیر بکارگیری تکنیک داده کاوی و برنامه ریزی در جهت کاربردی تر و به تبع آن مکانیزه و سیستمی تر نمودن آنها توانسته است به سازمان های مالی کمک های فراوانی در جهت مدیریت بر منابع و بحران ها نماید. همچنین از عوامل دیگری که سبب گردید داده کاوی در کانون توجه این تحقیق قرار گیرد، مسئله در دسترس بودن حجم وسیعی از داده ها و انبار داده در بانک ها می باشد که این امر، نیاز شدید به استخراج دانش سودمند از این داده ها را ملموس تر نموده است. این موضوع با پیدایش مفهوم داده کاوی نیز هماهنگ می باشد.
شاید بتوان لوول(1983) را جزء اولین کسانی دانست که گزارشی در مورد داده کاوی ارائه نموده است. بطور جدی پژوهش در این زمینه از اوایل دهه 90 آغاز گردیده است.در این رابطه پیاتتسکی و شاپیرو(1991) و هافمن و نش (1995) مقالاتی ارائه و بالاخص کاربرد آن را در مسائل اقتصادی و بانک های آمریکا مطرح نمودند.
در حوزه اعطای تسهیلات و ارزیابی وضعیت اعتباری شرکت ها در داخل و خارج از کشور تحقیقات متنوعی صورت گرفته است که چند نمونه از مدل ها و اسامی آنان در جدول زیر اشاره شده است :
جدول 1-1 : نمونه هایی از پیشینه خارجی مرتبط
ردیفمدل ارزیابی پژوهشگر1آنالیز و مقایسه نتایج حاصل از کاربرد الگوریتم ماشین یادگیری و تکنیک های آماریPalmer , Jiménez and Gervilla.20112برنامه های الگوریتم ژنتیکAbdou.20103الگوریتم یادگیری ماشین و مدل های ناپارامتریک
غیر خطیE. Khandani, J. Kim and Andrew.20104طبقه کننده های ترکیبی به جای یک طبقه کنندهNanni&Lumini,20095شبکه های عصبی، ماشین بردار پشتیبان و روش های آماری چند متغیره برای دسته بندیBoyacioglu, & Baykan.2009 6شبکه های عصبی و تکنیک های عمومیPointon,20087تحلیل لینک با استفاده از ماشین بردار پشتیبانXu,Zhou,&Wang,2008منبع : یافته های پژوهشگر
از تحقيقات داخلي مرتبط، به صورت مفصل در فصل دوم به آنها اشاره خواهد شد ولی به صورت خلاصه در این فصل می توان پژوهش هاي زير را ذکر کرد :
تهرانی و فلاح شمس (1385) در ” طراحی و تبیین مدل ریسک اعتباری در نظام بانکی کشور ” با استفاده از داده های اعتباری 316 مشتری حقوقی بانک های کشور و با استفاده از مدل های احتمال خطی، لجستیک و شبکه های عصبی مصنوعی اقدام به طراحی و آزمون کارآیی مدل ریسک اعتباری پرداختند. نتایج حاکی از این بود که ارتباط بین متغیرها در مدل پیش بینی ریسک اعتباری به صورت خطی نبوده و تابع های نمایی و سیگموئید، مناسب ترین مدل های پیش بینی ریسک اعتباری است و بیشترین کارآیی برای پیش بینی ریسک اعتباری به ترتیب مربوط به شبکه های عصبی مصنوعی و مدل لجستیک می باشد.
مدرس و ذکاوت (1382) برای ” طراحی مدل های ریسک اعتباری برای بانک توسعه صادرات ایران ” یک نمونه 120 تایی از مشتریان حقوقی را انتخاب و از روش های تحلیل تمایزی و رگرسیون لجستیک استفاده کردند. متغیرهای نسبت جاری، نسبت بدهی به کل دارایی، نسبت حقوق صاحبان سهام به کل دارایی، نسبت سود قبل از کسر مالیات به حقوق صاحبان سهام، نسبت سود قبل از کسر مالیات به خالص فروش به عنوان پیش بینی کننده های نکول در مدل های تحلیل تمایزی و رگرسیون لجستیک استفاده شد. نتایج نشان داد که بر اساس متغیرهای مالی می توان مشتریان حقوقی بانک توسعه را از نظر ریسک اعتباری به خوش حساب و بدحساب دسته بندی کرد. از بین متغیرهای مالی استفاده شده در این تحقیق متغیر نسبت جاری بیشترین سهم را در تفکیک مشتریان داشت.

1-8-1 : انواع متغير ها در پيشينه تحقيق
متغيرها و نسبت هاي متعددي را مي توان در ادبيات موضوع مورد توجه قرار داد كه در جدولی خلاصه برخی از روشها و متغیرهای مورد استفاده در تحقيقات مرتبط آورده شده كه مي توان از آنها برحسب نياز در تحقيق حاضر نيز استفاده نمود:
جدول 1-2 : متغیرهای مورد استفاده در برخی تحقیقات داخلی و خارجی
محقق – سالروش مورد استفادهمتغیرهای تحقیقمالهاترا و همکاران
(Malhotra)
(2007)تحلیل پوششی داده هاکل سرمایه/بدهی های بلندمدت،کل سرمایه/کل بدهی،دفعات پوشش بهره توسط سود قبل از بهره و مالیات،کل بدهی/خالص وجوه نقد،بازده سرمایه و سود به فروشلیانگ و همکاران
(Liang)
(2006)تحلیل پوششی داده هادارایی های ثابت،نسبت بدهی،نسبت گردش داراییهای ثابت و دفعات بهرههوریگن(Horrigan)
(1966)تحلیل رگرسیونیمتغیر تصنعی،کل دارایی ها،خالص دارایی ها به کل بدهی ها،سرمایه در گردش به فروش،فروش به خالص دارایی ها،حسین میرزایی
(1390)رگرسیون لاجیتحاشیه سود خالص، نسبت آنی، دوره وصول مطالبات، نسبت نقدی، بازده دارایی،نسبت بدهی، نسبت نقدی، برخی شاخص های کیفیدکتر عباس عرب مازار و پونه روئین تن
(1385)رگرسیون لجستیکبرخی شاخص های کیفی،نسبت آنی، نسبت جاری، نسبت نقدی، دوره وصول مطالبات، گردش موجودی کالا، نسبت بدهیمنبع : یافته های پژوهشگر
کاربردهای تحقیق
ریسک اعتباری به عنوان یکی از مهمترین شاخص در انتخاب مشتری و اعطای تسهیلات و سرمایه گذاری مورد توجه بانک ها و مؤسسات مالی است. بنابراین بانک ها و مؤسسات مالی میتوانند یکی از استفاده کنندگان این پژوهش باشند.
سازمان ها و شرکتهای سرمایه گذاری سهام می توانند برای تجزیه و تحلیل صورتهای مالی شرکتها از مدل به کار برده شده، استفاده نمایند. دانشجویان، محققان، شرکتهای بیمه و سرمایه گذاران سهام از جمله استفاده کنندگان این تحقیق نیز محسوب می گردند که می توانند برای تحقیق و پژوهش، صدور بیمه نامه و ارزیابی سهام شرکتهای سهامی از نتایج نهایی آن بهره ببرند.
روش تحقیق
این تحقیق از نظر هدف یک تحقیق از نوع کاربردی می باشد.در این پژوهش، اطلاعات گردآوری شده با استفاده از نرم افزارهای موجود جهت داده کاوی بر مبنای مدل های مختلف در این حوزه مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهد گرفت.
مراحل اجرایی این تحقیق به صورت زیر قابل خلاصه شدن می باشد :
جمع آوری داده از پایگاه داده های موجود(پرونده های تسهيلات اعطائي سابق بانک مورد نظر و سیستم های عملیاتی کامپیوتری بانک)
شناسایی عوامل تأثیر گذار در رفتار شركت ها جهت بازپرداخت بدهي که در پایگاه داده های مورد بررسی، موجود می باشد
تعیین شاخص هایی برای تعریف طبقات: شركت هاي خوب(داراي توان بازپرداخت بالا) و شركت هاي بد(عدم توانائي در بازپرداخت)
تقسیم داده های نمونه به دو مجموعه داده های آموزشی و داده های تست
ساخت مدل ها با استفاده از داده های آموزشی
آزمون مدل ها با مجموعه داده های تست
سنجش اعتبار مدل ها
ارائه بهترین الگو جهت ارزیابی وضعیت مشتریان
از آنجا که روش ارائه شده در هر تحقیقی باید به لحاظ اعتبار، مورد سنجش قرار گیرد، بنابراین در این تحقیق نیز با عنایت به اینکه روش تحقیق ازنوع” داده محور “می باشد، روش اعتبارسنجی مدلها به این صورت میباشد که داده ها به دو مجموعه آموزشی و داده های آزمایشی(تست) تقسیم میگردند. صحت طبقه بندی و تفکیک داده های تست در طبقه ها، معیار ارزیابی اعتبار و صحت مدل می باشد. که در این تحقیق از” اعتبارسنجی متقابل مدل با 10 بار تکرار ” استفاده شده است. این روش اعتبارسنجی مدل مجموعه داده ها را به ده قسمت تقسیم نموده و هر بار 75 درصد از داده ها را به عنوان مجموعه داده آموزشی و 25 درصد را به عنوان مجموعه داده تست انتخاب نموده و میزان دقت طبقه بندی را می سنجد. این فرآیند ده بار صورت میگیرد و در نتیجه از کلیه درجات دقت میانگین گرفته شده و به عنوان دقت نهایی مدل ارائه می گردد. که در نهایت از سه روش مذکور برای ارزیابی مشتریان بانک از نقطه نظر اعتبار آنها سعی شده است تا با استفاده از یک مجموعه داده، مدلی مناسب برای پیش بینی وضعیت اعتباری مشتریان جدید طراحی شود. مدلی که بتواند با کمترین خطا مشتریان را اعتبارسنجی کند.
1-10-1 : مدل تحقیق
پس از بررسي ميزان اتكاي بانك ها به اطلاعات صورت هاي مالي شركت در ارزيابي توان مالي آنان در بازپرداخت بدهي ها و نيز قابليت پاسخگوئي اين صورت ها به نياز هاي اطلاعاتي جهت انجام اين ارزيابي و با توجه به چارچوب نظری ارائه شده ، مدل مفهومی تحقیق حاضر به شکل زیر



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید